సౌందర్యలహరి 36-40పద్యాలు. రచనశ్రీచింతారామకృష్ణారావుగారు,సంగీతం, గానం శ్రీమతి వల్లూరి సరస్వతి.

జైశ్రీరామ్.

36 వ శ్లోకము.  

తవాజ్ఞా చక్రస్థం తపన శశికోటి ద్యుతిధరం

పరం శంభుం వందే పరిమిలిత పార్శ్వం పరచితా |

యమారాధ్యన్ భక్త్యా రవి శశి శుచీనా మవిషయే

నిరాలోకే ఽలోకే నివసతి హి భాలోక భువనే || 

పదచ్ఛేదము.

తవ -  ఆజ్ఞాచక్రస్థమ్ - తపన - శశికోటి - ద్యుతి ధరమ్ -

పరమ్ - శంభుమ్ - వందే - పరిమిలిత - పార్శ్వమ్ - పరచితా -

యమ - ఆరాధ్యన్ - భక్త్యా - రవి - శశి - శుచీనామ్ - అవిషయే -

నిరాలోకే -  అలోకే - నివసతి హి - భా - లోక - భువనే.

అన్వయక్రమము.

తవ, ఆజ్ఞా చక్రస్థమ్, తపన శశి, కోటి,ద్యుతిధరమ్, పరచితా, పరిమిళిత పార్శ్వమ్, పరమ్, శంభుమ్, వందే,యమ్, భక్త్యా, ఆరాధ్యన్‌, రవిశశి శుచీనామ్, అవిషయే, నిరాలోకే, అలోకే, భాలోక భువనే,నివసతివా.

పద్యము.

సీ.  నీకు చెందినదైన నిరుప మాజ్ఞాచక్ర మది రవి శశికాంతు లలరునట్టి

పరమచిచ్ఛక్తిచే నిరువైపులందునన్ గలిగిన పరుఁడైన కాలగళునిఁ

జేరి చేసెద నతుల్, గౌరీపతిని భక్తి నారాధనము చేయు ననుపముఁడగు

సాధకుండిద్ధరఁ జక్కగా రవిచంద్ర కాంతికిన్ గనరాక, కానఁబడక

తే.గీ.  బాహ్యదృష్టికి, నేకాంత భాసమాన

గణ్యమౌ సహస్రారమన్ కమలమునను

నిరుపమానందుఁడై యొప్పి మురియుచుండు

నమ్మ! నీ దయ నాపైనఁ గ్రమ్మనిమ్ము. ॥ 36 ॥

ప్రతిపదార్థము.

(హే భగవతి! = ఓ తల్లీ!)

తవ = నీ సంబంధమైన, 

ఆజ్ఞా చక్రస్థమ్ = ఆజ్ఞాచక్రము నందున్న వాడును, 

తపన శశి = కోటి సూర్య చంద్రుల 

కోటి = కాంతి వంటి

ద్యుతిధరమ్ = కాంతి ధరించినవాడును, 

పరచితా = పరి మగు చిచ్చక్తి చేత; 

పరిమిళిత పార్శ్వమ్ = ఆవరింపఁబడిన ఇరు పార్శ్వములు కలవాడును, 

పరమ్ = పరమును అయిన, 

శంభుమ్ = శంభుని గూర్చి, 

వందే = నమస్కరించుచున్నాను. 

యమ్ = అట్టి ఏ పరమశివుని, 

భక్త్యా = భక్తితో, 

ఆరాధ్యన్‌ = పూజించుచు ప్రసన్నునిగా చేసుకొను సాధకుడు, 

రవిశశి శుచీనామ్ = రవిచంద్రాగ్నులకు, 

అవిషయే = అగోచరమైనదియు, 

నిరాలోకే = బాహ్యదృష్టికి అందరానిదియు, 

అలోకే = జనము లేని ఏకాంత మైనుటవంటిదియునైన, 

భాలోక భువనే = వెలుగుల లోకమునందు (సంపూర్ణముగా వెన్నెల వెలుగులతో నిండిన లోకవుందు, అనగా - సహస్రారకవములము నందు) 

నివసతివా = వసించును. అనగా - నీ సాయుజ్యమును పొందును అని అర్థము. 

భావము. 

ఓ జగజ్జననీ! నీకు సంబంధించినదైన ఆజ్ఞాచక్రము నందు- కొన్ని కోట్ల సూర్య, చంద్రుల కాంతిని ధరించిన వాడును, “పర”యను పేరు పొందిన చిచ్చక్తిచేత కలిసిన, ఇరు పార్శ్యములు కలవాడును అగు పరమశివునికి నమస్కరించుచున్నాను. ఏ సాధకుడు భజనతత్పరుడై ఇట్టి పరమ శివుని ప్రసన్నునిగా చేసుకొనునో- అతడు రవిచంద్రాగ్నులకు సైతం వెలిగించడానికి వీలుకానటువంటిది, బాహ్యదృష్టికి గోచరింపనిది అయిన నీ సాయుజ్యమును పొందును.

37 వ శ్లోకము.  

విశుద్ధౌ తే శుద్ధస్ఫటిక విశదం వ్యోమ జనకం

శివం సేవే దేవీమపి శివసమాన వ్యవసితామ్ |

యయోః కాంత్యా యాంత్యాశ్శశికిరణ సారూప్యసరణేః

విధూతాంతర్ధ్వాంతా విలసతి చకోరీవ జగతీ || 

పదచ్ఛేదము.

విశుద్ధౌ - తే - శుద్ధ - స్ఫటిక - విశదమ్ - వ్యోమ - జనకమ్ -

శివమ్ - సేవే -  దేవీమ్ - అపి -  శివ - సమాన - వ్యవసితామ్ -

యయోః - కాంత్యా - యాంత్యాః - శశి - కిరణ - సారూప్య - సరణేః -

విధూత - అంతః - ధ్వాంతా - విలసతి - చకోరీ - ఇవ  - జగతీ.

అన్వయక్రమము.

తే, విశుద్ధౌ, శుద్ధ, స్ఫటిక, విశదమ్,  వ్యోమ, జనకమ్, శివమ్, శివ, సమాన, వ్యవసితామ్,  దేవీం అపి, సేవే, యయోః,  యాంత్యాః, శశికిరణ, సారూప్య, సరణేః, కాంత్యా, జగతీ, విధూత, అంతః + ధ్వాంతా, చకోరీ + ఇవ.

పద్యము.

ఉ.  నీదు విశుద్ధి చక్రమున నిర్మలమౌ దివితత్త్వ హేతువౌ

జోదుగ వెల్గు నాశివుని, శోభిలుచుండెడి నిన్నుఁ గొల్చెదన్,

మోదమునొప్పు మీ కళలు పూర్ణముగా లభియింపఁ వీడెడున్

నాదు తమిస్రమున్, మదిననంత మహాద్భుత కాంతినొప్పెదన్. ॥ 37 ॥

ప్రతిపదార్థము.

(హే భగవతి! = ఓ తల్లీ!)

తే = నీ యొక్క, 

విశుద్ధౌ = విశుద్ధ చక్రము నందు, 

శుద్ధ = దోషము లేని, 

స్ఫటిక = స్ఫటిక స్వచ్ఛతతో, 

విశదమ్ = మిక్కిలి నిర్మలమైన వాడును,  

వ్యోమ = ఆకాశతత్త్వమును, 

జనకమ్ = ఉత్పాదించు వాడును అగు, 

శివమ్ = శివునిని, 

శివ = శివునితో, 

సమాన = సమానమైన, 

వ్యవసితామ్ = సామర్థ్యము గల,  

దేవీం అపి = భగవతి ఐన నిన్నుగూడ, 

సేవే = ఉపాసించెదను, 

యయోః = ఏ శివాశివుల నుండి,  

యాంత్యాః = వచ్చుచున్నదైన, 

శశికిరణ = చంద్రకిరణముల 

సారూప్య = పోలికయొక్క, 

సరణేః = పరిపాటి కల,

కాంత్యా = కాంతివలన, 

జగతీ = లోకము,

విధూత = వదలగొట్ట బడిన,

అంతః + ధ్వాంతా = ఆత్మలోనుండు అజ్ఞానమను చీకటి గలదై, 

చకోరీ + ఇవ = ఆడ చకోర పక్షివలె, 

విలసతి = ప్రకాశించుచున్నది. (అనగా - అట్టి శివాశివులను సేవించెదను అని భావము.) 

భావము. 

ఓ జగజ్జననీ! నీ విశుద్ధి చక్రము నందు దోషరహితమైన స్ఫటిక స్వచ్ఛతతో మిక్కిలి నిర్మలమై వుండు వాడు, ఆకాశోత్పత్తికి హేతువైన వాడు అగు శివునిని, అట్టి శివునితో సమానమైన దేవివైన నిన్ను గూడా ఉపాసించుచున్నాను. చంద్రకాంతులతో సాటి వచ్చు మీ ఇరువురి కాంతులు క్రమ్ముకొనుటచే, ఈ సాధక లోకము- అజ్ఞానము నుండి తొలగి, ఆడు చకోర పక్షివలె ఆనందించును.

38 వ శ్లోకము.  

సమున్మీలత్ సంవిత్కమల మకరందైక రసికం

భజే హంసద్వంద్వం కిమపి మహతాం మానస చరం |

యదాలాపాదష్టాదశ గుణిత విద్యాపరిణతిః

యదాదత్తే దోషాద్ గుణమఖిలమద్భ్యః పయ ఇవ || 

పదచ్ఛేదము.

సమున్మీలత్ - సంవిత్ - కమల - మకరంద - ఏక రసికమ్ -

భజే - హంస ద్వంద్వమ్ -  కిమ్ అపి - మహతామ్ - మానస - చరమ్ -

యత్ - ఆలాపాత్ - అష్టాదశ - గుణిత - విద్యా - పరిణతిః -

యత్ - ఆదత్తే - దోషాత్ - గుణమ్ - అఖిలమ్ - అద్భ్యః - పయ - ఇవ.

అన్వయక్రమము.

యత్‌, ఆలాపాత్‌, అష్టాదశ గుణిత, విద్యా పరిణతిః, యత్‌, దోషాత్‌,గుణం అఖిలమ్, అద్భ్యః, పయః ఇవ, ఆదత్తే, సమున్మీలత్‌, సంవిత్‌, కమల, మకరంద,  ఏకరసికమ్, మహతామ్, మానస, చరమ్,  కిమపి, హంస ద్వంద్వమ్, భజే.

పద్యము.

తే.గీ.  జ్ఞాన సుమ మధువును గోరు, కరుణనొప్పు

యోగులగువారి మదులలోనుండు, మంచి

నే గ్రహించు హంసలజంటనే సతంబు

మదిని నినిపి కొల్చెదనమ్మ! మన్ననమున. ॥ 38 ॥

ప్రతిపదార్థము.

(హే భగవతి! = ఓ తల్లీ!)

యత్‌ = ఏ హంసమిథునము యొక్క, 

ఆలాపాత్‌ = సంభాషణ వలన, 

అష్టాదశ గుణిత = పదునెనిమిది సంఖ్యగా చెప్పబడిన, 

విద్యా పరిణతిః = విద్యల యొక్క పరిణతి కలుగునో, 

యత్‌ = ఏ హంసల జంట, 

దోషాత్‌ = అవలక్షణముల నుండి, 

గుణం అఖిలమ్ = సమస్తమైన సద్గుణ సముదాయమును, 

అద్భ్యః = నీళ్ళనుండి, 

పయః ఇవ = పాలను వలె, 

ఆదత్తే = గ్రహించుచున్నదో,

సమున్మీలత్‌ = వికసించుచున్న, 

సంవిత్‌ = జ్ఞానము అను, 

కమల = పద్మము నందలి, 

మకరంద = తేనెయందు మాత్రమే,  

ఏకరసికమ్ = ముఖ్యముగా ఇష్టపడునదియో, 

మహతామ్ = యోగీశ్వరుల యొక్క, 

మానస = మనస్సులలో (మానస సరోవరము నందు), 

చరమ్ = చరించునదియో,  

కిమపి = ఇట్టిదని చెప్పుటకు వీలులేని, 

హంస ద్వంద్వమ్ = ఆ రాజహంసల జంటను, 

భజే = సేవించెదను, 

భావము. 

ఓ జగజ్జననీ! అనాహత జ్ఞాన కమలము నందలి తేనెను మాత్రమే గ్రోలుట యందు ఆసక్తి కలిగినది, యోగీశ్వరుల మానస సరోవరములందు విహరించునది, నీరమును విడిచి పాలను మాత్రమే గ్రహించు సామర్థ్యము గలది, దేనిని భజించినచో అష్టాదశ విద్యలు చేకూరునో- అట్టి అనిర్వచనీయమైన శివశక్తులనే రాజహంసల జంటను ధ్యానించి భజించుచున్నాను.

39 వ శ్లోకము.  

తవ స్వాధిష్ఠానే హుతవహ మధిష్ఠాయ నిరతం

తమీడే సంవర్తం జనని మహతీం తాం చ సమయామ్ |

యదాలోకే లోకాన్ దహతి మహతి క్రోధ కలితే

దయార్ద్రా యా దృష్టిః శిశిర ముపచారం రచయతి || 

పదచ్ఛేదము.

తవ - స్వాధిష్ఠానే - హుతవహమ్ - అధిష్ఠాయ - నిరతమ్ -

తమ్ - ఈడే - సంవర్తమ్ -  జనని - మహతీమ్ -  తామ్ - చ - సమయామ్ -

యత్ - ఆలోకే - లోకాన్ - దహతి - మహతి - క్రోధ - కలితే -

దయ - ఆర్ద్రా - యా - దృష్టిః - శిశిరమ్ -  ముపచారమ్ -  రచయతి.

అన్వయక్రమము.

జనని, తవ, స్వాధిష్ఠానే, హుతవహమ్, అధిష్ఠాయ, నిరతమ్, సంవర్తమ్‌, తమ్, ఈడే, సమయామ్, మహతీమ్, తామ్ చ, ఈడే, మహతి, క్రోధ, కలితే, యత్‌, ఆలోకే, లోకాన్‌, దహతి, యా, దయార్ద్రా, దృష్టిః, శిశిరమ్, ఉపచారమ్, రచయితి.

పద్యము.

సీ.  నీదు స్వాధిష్ఠాన నిరుపమ చక్రాన నగ్ని తత్త్వంబున నమరియుండు

నగ్నిరూపుండైన యాశివున్ స్తుతియింతు, సమయ పేరునఁ గల సన్నుత మగు

మహిమాన్వితంబైన మాతృస్వరూపిణీ! నిన్నునున్ దలచుచు సన్నుతింతు

నేకాగ్రతను జేయు నీశుని ధ్యానాగ్నినల లోకములు కాలుననెడియపుడు

తే.గీ.  నీదు కృపనొప్పు చూడ్కులు నిరుపమాన

పూర్ణ శశిచంద్రికలె యార్పు పూర్తిగాను,

లోకములనేలు జనని! సులోచనాంబ! 

నన్ను వీక్షింపు కృపతోడ మిన్నగాను. ॥ 39 ॥

ప్రతిపదార్థము.

జనని = ఓ తల్లీ,

తవ = నీ యొక్క, 

స్వాధిష్ఠానే = స్వాధిష్ఠాన చక్రమందలి, 

హుతవహమ్ = అగ్నితత్త్వమును, 

అధిష్ఠాయ = అధిష్ఠించి, 

నిరతమ్ = ఎల్లపుడు (వెలుగొందు), 

సంవర్తమ్‌ = “సంవర్తము” అను అగ్ని రూపములో ప్రకాశించు, 

తమ్ = ఆ పరశివుని, 

ఈడే = స్తుతించెదను, 

సమయామ్ = సమయము అను పేరుగలదైన, 

మహతీమ్ = మహిమాన్వితమైన, 

తామ్ చ = సంవర్తాగ్ని రూపమైన నిన్ను గూడ, 

ఈడే = స్తుతించెదను, 

మహతి = మిక్కిలి గొప్పదై, 

క్రోధ = క్రోధముతో, 

కలితే = కూడినదైన, 

యత్‌ = సంవర్తాగ్నిరూపుడైన ఏ  పరమేశ్వరుని యొక్క, 

ఆలోకే = వీక్షణము, 

లోకాన్‌ = లోకములను, 

దహతి = దహించునది అగుచుండగా, 

యా = ఏదైతే, 

దయార్ద్రా = కృపకలిగిన, 

దృష్టిః = చూపు ఉన్నదో ఆ నీ చూపు, 

శిశిరమ్ = శీతలమున, 

ఉపచారమ్ = ఉపశమనమును,

రచయితి = కావించుచున్నది. 

భావము. 

తల్లీ! నీ స్వాధిష్ఠాన చక్రంలో అగ్ని తత్త్వాన్ని అధిష్టించి, నిరంతరం వెలిగే సదాశివుడిని నిత్యం స్మరిస్తాను. అలాగే ‘సమయ‘ అనే పేరు కలిగిన, చల్లని దయార్ద్రపూరిత దృష్టి గల నిన్ను స్తుతిస్తాను. ఎందుకంటే మహత్తరము, అద్భుతము అయిన పమశివుని క్రోధాగ్ని దృష్టి భూలోకాదులను దహించగా, నీవు నీ దయతో కూడిన చల్లని చూపులతో- లోకాలన్నింటికీ ఉపశమనము కలుగజేసి సంరక్షిస్తున్నావు.

40 వ శ్లోకము.  

తటిత్వంతం శక్త్యా తిమిర పరిపంథిస్ఫురణయా  

స్ఫురన్నానారత్నాభరణ పరిణద్ధేంద్రధనుషమ్ |

తవ శ్యామం మేఘం కమపి మణిపూరైక శరణం

నిషేవే వర్షంతం హరమిహిర తప్తం త్రిభువనమ్ || 

పదచ్ఛేదము.

తటిత్వంతమ్ - శక్త్యా - తిమిర - పరిపంథి - స్ఫురణయా -  

స్ఫురత్ - నానా - రత్న - ఆభరణ - పరిణద్ధ - ఇంద్ర  - ధనుషమ్ -

తవ - శ్యామమ్ -  మేఘమ్ -  కమ్ -  అపి - మణిపూర -  ఏక - శరణమ్ -

నిషేవే - వర్షంతమ్ - హర - మిహిర - తప్తమ్ -  త్రిభువనమ్.

అన్వయక్రమము.

తవ, మణిపూర, ఏక శరణమ్, తిమిర, పరిపంథి, స్ఫురణయా, శక్త్యా, తటిత్వంతమ్,  స్ఫురత్‌, నానారత్న, ఆభరణ, పరిణద్ధ, ఇంద్రధనుషమ్, శ్యామమ్, హర మిహిర తప్తమ్, త్రిభువనమ్, వర్షంతమ్, కం అపి, మేఘమ్, నిషేవే.

పద్యము.

సీ.  మణిపూర చక్రమే మహిత వాసమ్ముగాఁ గలిగి చీకటినట వెలుఁగునదియు,

కలిగిన శక్తిచే వెలుఁగు లీనునదియు, వెలుఁగులీనెడి రత్న ములను గలిగి

యున్న యింద్రధనువు నొప్పుచు, జగతిని శివరవి తప్తమౌ చిక్కుచున్న

ముల్లోకములకును బూర్ణ వృష్టి నొసఁగు మేఘరూప శివుని మేలు గొలుతు.

తే.గీ.  అమ్మ! నీ దివ్య రూపంబు కమ్మగాను

వర్ణనము చేయు శక్తితోఁ బరగనిమ్మ!

నమ్మి నినుఁ గొల్చుచుంటినోయమ్మ నేను,

ముక్తి మార్గంబుఁ జూపుమా, భక్తిఁ గొలుతు. ॥ 40 ॥

ప్రతిపదార్థము.

(హే భగవతి! = ఓ తల్లీ!)

తవ = నీ యొక్క, 

మణిపూర = మణిపూరక చక్రమే, 

ఏక శరణమ్ = ముఖ్య నివాసముగా గలదియు, 

తిమిర = ఆ మణిపూర చక్రమున పొందిన చీకటికి,

పరిపంథి = శత్రువై, 

స్ఫురణయా = ప్రకాశించునట్టి, 

శక్త్యా = శక్తి చేత, 

తటిత్వంతమ్ = మెఱుపు గలదియు,  

స్ఫురత్‌ = ప్రకాశించుచున్న, 

నానారత్న = వివిధములైన రత్నముల చేత నిర్మింపబడిన, 

ఆభరణ = నగలచేత, 

పరిణద్ధ = కూర్చబడిన, 

ఇంద్రధనుషమ్ = ఇంద్రధనుస్సు గలదియు, 

శ్యామమ్ = నీలి వన్నెలు గలదియు, 

హర మిహిర తప్తమ్ = శివుఁడను సూర్యునిచే దగ్ధమైన, 

త్రిభువనమ్ = మూడు లోకములను గూర్చి, 

వర్షంతమ్ = వర్షించునదియు, 

కమ్ అపి = ఇట్టిది అని చెప్పడానికి వీలుకాని, 

మేఘమ్ = మేఘస్వరూపముననున్న శివుని, 

నిషేవే = చక్కగా సేవించెదను.  

భావము. 

అమ్మా ఓ భగవతీ! నీ మణిపూర చక్రమే నివాసముగా గలిగి, ఆ మణిపూర చక్రమును ఆక్రమించి యుండు చీకటికి శత్రువై ప్రకాశించునట్టి మెరుపుశక్తిని గలిగి, వివిధ రత్నముల చేత తయారు చేయబడిన నగల చేత కూర్చబడిన ఇంద్రధనుస్సును గలిగి, నీలి వన్నెలు గలిగిన హరుడను సూర్యునిచే దగ్ధమైన మూడు లోకములకు- తాపము నుండి ఉపశమనముగా వర్షించునది, ఇంతటిది అని చెప్పనలవి కానిదీ అయిన – మేఘమును, మేఘ స్వరూపములోనున్న శివుని సేవించుచున్నాను.

జైహింద్.

శాంభవీ శతకము మధ్యాక్కఱ గర్భ ఉత్పల- చంపకములు. ... రచన చింతా రామకృష్ణారావు. ... రచించిన తేదీ. 20 - 4 - 2025.

జైశ్రీరామ్.  

ఓం శ్రీమాత్రే నమః.

శ్రీ రజతాచలశృంగాగ్రమధ్యస్థాయై నమః

శాంభవీ శతకము  

మధ్యాక్కఱ గర్భ ఉత్పల- చంపకములు.

ప్రతీ పాదమునందలి ఆఖరి మూడు క్షరములు తొలగించి చూచినచో 

మా జగదంబ! మకుటముతో కూడిన 

మద్ధ్యాక్కఱ శతకము అగును.

౧)  శ్రీగణనాథునిన్ గొలుతు, చిత్తమునందున నిల్పి, ప్రేమతో

జాగృతిఁ గొల్పి నామదిని చక్కఁగ నిన్ గనఁ జేసి, గొప్పగా,

నీ గుణరాజమున్ దెలిపి, నిన్ను రచింపఁగఁ జేయఁ గోరుచున్, 

యోగమె నీవు గర్భ కృతి నొప్పుట మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨)  సుందరభావనాకలిత సూనృత వాక్సుధనిమ్ము, నీ కృపన్,

చందన చర్చలన్ గలుగు చల్లదనంబునొసంగి, నిత్యమున్

డెందములందు నీ ద్యుతిని లీలగ నిల్పువిధాన నొప్పగా

బంధుర బంధ సత్కవిత వ్రాసెద, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩)  శ్రీకర చక్రరాజమున చిద్వరరూపిణి వీవె,  చూడగా,

లోకములన్నిటన్ వెలుగు శ్లోకప్రసిద్ధవగణ్య తేజమా!

నీకరుణాకటాక్షములు నేఁ గనుచుంటిని మాన్య! నిత్యమున్,

హే కరుణాలవాల! పరమేశ్వరి మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪)  శ్రీకరుణాలవాల! విధుశేఖరు రాణివి నీవు, నిత్యమున్

నీకరుణా కటాక్షములు నిల్పు జనాళిని ధాత్రి, నెమ్మితోన్,

మోకరిలున్ జగమ్ములవి, పూజ్య! త్వదీయపదాళి నెన్నుచున్,

శ్రీకరమంచు, నిన్ గొలుతు, చిత్ప్రభ! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫)  లోకములన్నినొక్కటయి లుబ్ధతఁ గొల్పగవచ్చు, నీకృపన్

నీ కమనీయ దృక్కులవి నేఁ గన జాలినఁ జాలు, నీశ్వరీ!

శ్రీకరమైన సద్గుణమె చేరును నా మదిలోన, భక్తుఁడన్

నీకు సమర్పితంబయితి నేనిల,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬)  వాక్కులరాణివౌచు వర వాగ్ఝరినిచ్చెద వీవె, సత్ కృపన్,

నిక్కము సత్కవిత్వమది నీ కృప చేతనె గల్గు, వ్రాయగా

స్రుక్కగ లేదు నే నెపుడు శోభిల నిన్ బ్రవచించి, భక్తితో

మక్కువతోడ వ్రాసితిని, మాతరొ! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭)  మక్కువతోడ నాశివుఁడె మానక నిన్ ధరియించె, నమ్మరో

చక్కని లోకమాతవని సన్నుతిఁ జేయుచు పొంగు చుండి తాన్,

నిక్కము నీవు కల్గిననె నీ విభుఁడొప్పు జగాన, నిత్యుఁడై,

మ్రొక్కెద నీకు, నన్ గనుచు ప్రోవుమ, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮)  అక్షయ మైన నీదయ ననారతమొందిన చాలు,  నీశ్వరీ!

రక్షణ మాకునెల్లెడలఁ, బ్రాపుగ నిల్చుచునుండు, ప్రేమతోన్,

మోక్షము కోరనేల? వరముక్తి యె నీ కృప మాకు, గాంచగా

నీ క్షితి నీవె నన్ గనెడి యేలిక, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯)  శ్రీకరమైన నీ స్మరణ చిత్తము చేయుచునుండ, నమ్మరో!

యాకలి దప్పులే కనము, హాయిగ నిన్ గనుచుండగా భువిన్,

భీకరమైన బాధలును భీతిలి వీడుచు పోవు, మమ్ములన్,

నీకరుణన్ వెలింగెదను, నేనిల, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦)  లోక హితార్థ మీ కృతి విలోకన చేయగ నమ్మ,  భక్తితో

లోకులు నిన్ను నమ్ముచు, ప్రలోభము వీడి పఠింప నీకృతిన్

నీ కృప నొంద నేర్తురు, గణించి పఠింపఁగఁ జేసి, కావుమా,

నా కృషి సత్ఫలంబునిడ, నన్ గను మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౧)  జ్ఞానమనంగ నీవె గుణ గణ్యవు నీవె కనంగ, నమ్మరో!

గానమునందు మాధురివి కానగ నీవె వినంగ నౌనదే,

ప్రాణము నీవె యౌచు పరివర్ధనఁ జేసెద వీవె, మమ్ములన్,

నీ నయదృక్కులన్ నిలుతు నేనిల, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౨)  శాస్త్రచయంబు నందు గుణసాంద్రత నీవె గణింప గానిలన్,

శస్త్ర మహత్వశాస్త్రముల సన్నుతినొప్పుదువీవె, చూడగా,

విస్తృతమైన చర్చలను వెల్గుదువీవె జగాన, నిత్యమున్

విస్తృతిఁ గొల్పు భక్తినిల, వేడెద, మా జగదంబ! శాంభవీ! 

౧౩)  భారముగా గణింపకుము, భద్రత గొల్పుము మాకు, ప్రేమతో

భారము నీదెకావున, సపర్యలు చేయగనిమ్ము మమ్ములన్

నీరజ పత్రనేత్ర! కరుణించుము మాపయి నీవు , నిత్యసు

స్మేరముఖాంబుజా! వినుతి చేయుదు,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౪)  నాదరి నుండు వారు కరుణారస చిత్తులె చూడ, శైలజా!

నీ దరినున్న నామనసు నిశ్చలమై వికసించుచున్ లసన్

మోదము గూర్చు సద్వినుత పూజ్జ్యులకెల్ల సతంబు, సన్నుతుల్

రాదగువారు నీదరికి ప్రాజ్ఞులు  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౫)  చేరగనిమ్ము నన్ను, విరచింపఁగ నిన్ గనుచుండి, సత్కృతుల్,

కోరగనిమ్ము నీకృపను, కూర్మిని, లోక హితంబు నిత్యమున్

నేరుపు మీరఁ గూర్పగను, నిత్యవసంతము నీవె, చూడగా

కారణమీవె సృష్టికిని కావుము మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౬)  తారలు మింటనుండియును తప్పవు సద్గతి నుండి యెప్పుడున్,

కారణ మీవె యట్టులవి కట్టడినొప్పి రహింప, మింటిపై,

నీ రమణీయ తేజమవి, నిత్యము గాంచెదమమ్మ, పొంగుచున్,

సూరివరుల్ వచించుటను, శోభిలు మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౭)  దారయు పుత్రికల్ సుతులు  ధాత్రిని నీ  జనితంబె చూడగా,

ధీరత నొప్పి నిన్ గొలిచి తీరుగ వారిని పెంచి, తుచ్ఛమౌ

కోరికలన్ త్యజించి, నినుకూర్మిని చేరఁగనౌను, వ్యగ్రునై

కోరను లంపటంబులను, గొప్పగు మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౮)  మారు వచింపకమ్మ! గుణమాంద్యుఁడ నీ ధర నెన్న నీవె నన్

జేరగనిమ్మ నీ దరికిఁ, జేతినొసంగుము కావ గాననున్,

నేరమె యౌనుగాక నిను నేనిది కోరుట చూడ నమ్మరో!

భారము జీవితమ్మయెను, భద్రద! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౯)  ధీరగుణంబు సన్నగిలె, తేజము వాసె ధరిత్రి పైన సు

స్మేరముఖంబు వాడె నిలఁ జేసిన పాపమదేమొ? చండికా

కారణమేమొ నేనెఱుఁగ, కావుము నన్నిక నీవె, నిన్ను నే

కోరనిహంబు, సత్ పరమె కోరెద, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౦)  చారు సులోచనా! స్మృతుల సారము నీవె గణింప నెత్తరిన్,

ధీరత వీవె చూడగను, తేజము నీవె కనంగ, నన్నిటన్

శారదరాత్రులందు గల చల్లదనంబది నీవె యెప్పుడున్

దారి కనంగ నీవె కద, తల్లిరొ! మా జగదంబ! శాంభవీ!

 

౨౧)  చిత్రవిచిత్రమౌ జగతిఁ జేసెడి మా పనులందు నెన్నగా

నాత్రమె యుండుఁ గాని, పరమార్ధము నెంచగలేము, నిక్కమౌ

సూత్రము నీవెయైతివని చూడఁగఁ జాలము మేము నిన్ను నే

స్తోత్రము చేయుదున్ గనుమ శోభిల, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౨)  విద్యలవెన్నియో కలవు విశ్వమునందున చూడ, ధాత్రిపై

సద్యశ హేతువై  జగతి సంస్తుతి నొప్పెడిదైన గొప్పదౌ

విద్య యనంగ నిన్ దెలుపు విద్యయె విద్య గణింపు, నిచ్చునా

విద్యవు నీవె , కన్నులను వెల్గుము మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౩)  వేదమనంగనేది? పరవిద్యయె వేదమ? తల్లి! నిత్యమున్,

మోదముతోడ నిన్ దెలుపు మూలమె వేదము, నన్ను నెత్తరిన్

నీ దరి చేర్చు వేదమె గణింపగ వేదమనందు నమ్మరో!

వేదసువేద్య! నన్ గనఁగ వేడెద, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౪)  కండబలంబు తగ్గినది, కాంచెడి శక్తియు తగ్గె కంటికిన్,

మెండగు గర్వమే యణగె, మేదిని నాశయువీడె భూమిపై

నండగ నీవె యుండి, మహిమాన్విత! కావుమ నన్ను నీ కృపన్,

పండిత భావ మోమదుగ? భద్రద! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౫)  ఎట్టుల జన్మమెత్తితినొ? యేమి యొనర్చితొ నేను నింక నా

కట్టెదుటన్ నినున్ గనుచు కమ్మగ కొల్చితొ? లేదొ? నోటితోఁ

బట్టుగ నొక్కమారయిన భక్తిగఁ బిల్చితొ లేదొ?  గాంచితే?

యెట్టులఁ జేయఁ జేసితివొ యీశ్వరి! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౬)  సన్నుతి చేసెదన్ జనని చక్కఁగ నొప్పుగ నిన్ను, నెంచుచున్

గ్రన్నన నీవె చేరఁదగు గమ్యము మాకుఁ గనన్ గ నీశ్వరీ!

మన్ననఁ జేసి నా నుతు లమందశుభాకరవౌచు ప్రేమతో

క్రొన్నెలతాల్పురాణి! గొను, కోరితి, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౭)  మంచినె చూడఁ జేయుమిల, మంచినె చేయగనిమ్ము, నీ కృపన్

మంచినె వీనులన్ వినగ మంచిగ చేయుము నీవు, మా మదిన్

మంచి యనంగ నీవె, గుణమాన్యులు నీవె కనంగ ధాత్రిపై

మంచిగ నిన్ను చేరెదను, మాతరొ! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౮)  కారణమౌదు వీవె వర కార్యము నీవె మదంబ! చూడగా

నీరజపత్రనేత్ర! గణనీయ ఫలంబది నీవె, యీశ్వరీ!

యారసి సత్ప్రవర్తననె యంచిత రీతి నొసంగి ప్రేమతో

దూరము చేసి మా భ్రమను, తోచుమ, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౨౯)  కల్పన చేసి లోకములు, కారణమైతివి నీవె, సృష్టికిన్,

స్వల్పమనన్యమాయ పరివర్ధనచేసితి వీవె,   చూడగా

కల్పక మీవె యౌచు, కృత కర్మఫలంబులఁ గాల్చి మమ్ములన్

నిల్పెడి నిన్ను, నేఁ గొలుతు, నేర్పున మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౦)  లాలన చేసి భక్తులకు లక్ష్యము చూపుదువీవు, నిత్యమున్,

శ్రీలలితాపరాత్పరివి, చిత్తములందు వసించి, ప్రేమతో

జాలిగ మమ్ము చూచుచును చక్కగ కాతువు నీవె మమ్ములన్,

పాలన చేయు నిన్ గొలుతు, పార్వతి! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౧)  గమ్యము లేని జీవితము గౌరవహీనమె చూడ, నమ్మరో!

సౌమ్యవు నీవు, నిన్ గనుచు చక్కని గమ్యమునెంచి నిత్యమౌ

రమ్య మనోజ్ఞ మార్గమున రాజిల నొప్పుగ నుండఁ జేయగా

కామ్యము లెల్ల వీడునటు కాంచుము,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౨)  అంబ నవాంబుజోజ్వల! పదాంబుజ సేవ నొనర్తు నీకు నా

సాంబుడు మెచ్చు నేనిటులఁ జక్కగ చేయుచు నుండ, సేవలన్,

కంబుసుకంఠి! నీ స్మరణ కాల్చును కర్మ ఫలంబు, నీవు మా

డంబము పాపి చూపుము కటాక్షము,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౩)  ధర్మమనంగనెయ్యది? య ధర్మము నెంచగ నేది? యౌనొ? యా

మర్మమనంగ నేది? పరమంబెటులెంచుట యౌను? తెల్పుమా

కర్మలఁ వీడు మార్గమును కానగఁ జేయు నదేది? భైరవీ!

మర్మము వీడ తెల్పుము సమస్తము, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౪)  ప్రాణము పంచ భూతములొ? ప్రాణము కన్బడదేల? నో మహా

ప్రాణులు సంచరింతురిల, ప్రాణము పోవుటదేల కల్గునో?

జ్ఞానము తోడ ప్రాణమును కావగ లేమదియేల? చెప్పుమా,

ప్రాణము నీవె యౌదువొ? విభాసిత!   మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౫)  సంతతి నీకు మేము, గుణసన్నుత నీ కృప గల్గ ధాత్రిపై

శాంతియు సత్యమున్ శుభము సర్వ సుఖమ్ములు కల్గు చుండెడున్,

సంతసమొప్ప నిన్ గొలువ సాధ్యమె యన్నియు మాకు, నెప్పుడున్,

సుంత యనుగ్రహించి మము చూడుము, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౬)  సద్గతిపొంద నీకృపయె సాధనమెన్నగ మాకు నిద్ధరన్,

సద్గతిఁ గూర్ప  దుర్గతిని చక్కగ పాపు నిజంబు చూడగా,

సద్గుణగణ్యవీవనుచు సన్నుతి చేయుచునుంటినమ్మరో!

మద్గతి వీవె, కావుమిల మాతరొ!    మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౭)  సారమతిన్ జగజ్జనని! సత్వగుణంబులెఱింగి,  జ్ఞానియై

స్మేరముఖారవిందుఁడయి మేదిని వెల్గెడువాఁడు నేర్పుగా

పారమునంటు ధ్యేయమున, భక్తియె మార్గము చూడ, నింతకున్

గోరెద భక్తి నిమ్మనుచు కూర్మిని,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౮)  స్వల్పమె యౌత భక్తి,, గుణ సన్నుత నిన్ గణియింప జాలినన్

వేల్పులు మెచ్చుచుందురుగ, వేయి విధంబు లవేల? మాకహో

నిల్పిన చాలు నిన్ మదిని, నిస్తుల భాగ్యము లబ్బు  భార్గవీ!

కల్పిత మీ జగమ్ము, నను కావుము,    మా జగదంబ! శాంభవీ!

౩౯)  సామ్యత లేదు నీదు గుణ సన్నుతి చేయగ నెంచ నాకిలన్,

సౌమ్య లసత్ స్వరూపిణివి, సద్గుణ పాళివి నీవు, భ్రామరీ!

గమ్యము చేర్చి మమ్ము నిల కావుము నీవె కృపాబ్ధి! నెమ్మితో

రమ్య గుణాఢ్య! నీ స్మరణ ప్రాపగు,    మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౦)  ఏ శుభ వేళలో నిను ననేకవిధంబులఁ గావ భక్తితో

నాశగ సంస్మరించితినొ, యా శుభవేళ నుతంబు చూడగా,

క్లేశములెల్ల దూరమయె, కీడులు వాసె, నిజంబు నెన్నితిన్,

నీ శరణాగతుండ, గను నిత్యము,    మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౧)  అమ్మరొ! నీ పదాబ్జము లనంత శుభావహ మంచు, నమ్మితిన్

నెమ్మనమందునన్ గొలుతు నేర్పున నిత్యము నేను, మంగళా!

రమ్ము మనంబునన్ నిలిచి రక్షణఁ గొల్పుము నాకు, నిత్యమున్,

నెమ్మిని గాంచుమా నను గణించుమ, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౨)  జాతకముల్ గణించెదరు శాస్త్రవిధానమునెన్ని ధాత్రిపై,

వ్రాతలు మార్చ నేర్చితిరె  వాసిని గాంచినవారు? నేర్పుతో,

మా తలనుండు వ్రాతలవి మా కనుభోగ్యమె యౌను, చూడగా

ఖ్యాతిగ నీవె మార్చుదువు, కాళిక! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౩)  నేను నినున్ దలంచుటకు నీ దయ కావలెనమ్మ, నమ్ముమా,

జ్ఞానము నీ వొసంగిననె గౌరవ మొప్ప దలంతు నెమ్మితో,

ప్రాణము నీవెయై  ఘనతరంబగు మాయను ముంచి యుంచుచున్,

మౌనము తోడఁ జూచెదవు, మాతరొ! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౪)  జీవిత మేల యిచ్చితివి? చేసిన కర్మలె చేసి నిత్యమున్

భావియె లేక పాపముల వార్ధిని మున్గుచు నుండి కర్మచే

త్రోవ యెరుంగ రాని కడు దుర్మతి నొప్పుచు నుండి, భూమిపై

జీవితమంతవ్యర్థముగ చేయనొ? మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౫)  కన్నుల తోడఁ గాంచి నిను గౌరవ మొప్ప భజించి, పొంగుచున్,

మిన్నగు నీ గుణంబులను మేలుగ పల్కుచు నుండి, నేర్పుతో

సన్నుతి తోడ నిన్ గొలిచి సత్వగుణంబును గల్గి, యుండి, సన్

మన్నననొప్పుటొప్పుఁ గద? మాలిని!  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౬) చాలను నిన్ భజింపగను చాలను నేను స్మరింప నీ కృపన్,

జాలను పూజ చేయ నిను, చాలను నిన్ గని పొంగ నిద్ధరన్,

జాలను పద్య సద్రచన సన్నుతిఁ జేసి రహింప, సాత్వికీ!

చాలుదు కోర్కెలన్ దెలుప సన్నుత!  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౭)  మాన్యత నొప్పుచున్, దురభిమానము వీడుచు నుండి,  ధాత్రిపై

గణ్యముగా మెలంగుచు, నగ ణ్యవు నిన్నునెఱింగి నిచ్చలున్

ధన్యతతోడ జీవితము దాటగఁ జేయుచు నొప్పు గణ్యులౌ

మాన్యులు ధన్యజీవనులు. మంగళ!  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౮)  సారవిహీన జీవితము చక్కని నీ స్మృతినొప్పి, గణ్యులై,

శూరులునై, మహాత్ములయి శోభిలుచుండిరి ధాత్రి, కర్వరీ!

స్మేర ముఖాబ్జ! నిన్ గనెడి సిద్ధులు ధన్యులు, చూడనిద్ధరన్,

కోరెద నిన్ శుభంబులను గొల్పగ,   మా జగదంబ! శాంభవీ!

౪౯)  లాక్షణికోత్తముల్ సకల లక్షణముల్వచియించుచుండియున్,

రక్షణమార్గమెన్నుచు పరంబును తెల్పఁగ లేరు, మాకిలన్,

మోక్షమునిత్తు వీవెయని పూర్తిగ చెప్పగ లేరు, నీవెగా

దక్షత నొప్పి మమ్ము గను తల్లివి,   మా జగదంబ! శాంభవీ!

 

౫౦)  జంతువులున్ భజించునిను  చక్కగ సేవలు చేసి కోవెలన్

శాంతిగనుండు మౌనులును సన్నుతులై నిను గొల్త్రు, జ్ఞానులై

అంతయు నీ కృపామృతమె యందరిభాగ్యము నీవె చూడగా

పంతము వీడి కావు నను పాటల!   మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౧)  జయమగు నీకు నెల్లెడల సన్నుత దేవి! శుభంబు కల్గెడున్,

జయమగు నీదు చూపునకు, శాంతతనొప్పును గాక నిత్యమున్,

జయమగు నీదు భక్తులగు సద్గుణపాళికి ధాత్రి జీవనీ!

జయము లొసంగు మాకును, ప్రశస్తిగ  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౨)  వినయవిధేయతల్ గొలిపి వెల్గగఁ జేసితివమ్మ నీవు నన్,

మననము చేయుచున్ మదిని మన్ననఁ గాంచెద నిన్ను నెప్పుడున్,

ఋణముల నుండి ముక్తిఁ గని  నేన్ నినుఁ జేరెదనమ్మ, కౌశికీ!

ఘనతను గొల్ప కావుమిల కామ్యద!   మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౩)  జననివి, సత్యమార్గమున చక్కగనుంచుమ మమ్ము ప్రేమతో,

మనమున నిల్చి నీవు గుణ మాన్యునిగా నను తీర్చి దిద్దుచున్,

ధనముగ గౌరవంబునిడి తస్కరబాధను బాపి, నీకృపన్

మనునటు చేయుమమ్మ! పరమంబదె, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౪)  వరముగ లభ్యమైతివని వర్ణన చేసితి నిన్ను, నేను, నే

భరమని నీకు తోచితినొ భక్తిని  గాంచవు నీవు, నన్నిలన్,

నిరుపమ సద్దయాన్వితవు నీవె కృపన్ నను గాంచు, చుండుమా

వరములు నీదు సత్ కృపయె భాగ్యము  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౫)  కవనమునందు నీ యునికి  గాంచుదురుత్తములెన్ని, ప్రేమతో,

శ్రవణకుతూహలంబుగప్రశస్తిని పాడుదురర్ధి, తోడుతన్,

కవిగను నేను పొంగుదును కల్పనఁ జేసినదీవె యౌటచే

భవహరణంబుఁ జేసి  మది వర్ధిలు మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౬)  స్మరహరు రాణి వీవు, మనసార భజించెద నమ్మ నిన్ను నేన్,

పురహరునట్లె భక్తులకు భుక్తిని గొల్పుదు వమ్మ నిచ్చలున్,

కరుణరసాలవాలమ! సుఖంబుగ నిన్ గననిమ్ము, నెమ్మితో,

పరమ వివేక సౌరభము పంచుము మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౭)  జతనము చేసి వ్రాయుటది సాధ్యము కాదుగ నిన్ను నెంచుచున్?

నుతమగు రీతి నేఁ దెలుప నోచిన పుణ్య ఫలంబె, యౌనుగా,

యతులిత వీవు నీ కృప ననారత మొందెద నమ్మ, మ్రొక్కుచున్,

క్షితిని శుభాళినే గొలిపు శేముషి!  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౮)  జననివి నిన్ స్మరింపగనె సద్గుణ మబ్బును మాకు! గొప్పగా,

ఘనమగు కార్యకర్తలుగ గౌరవమందుదుమమ్మ, యెప్పుడున్,

ప్రణవమె నీదు రూపమొకొ? వర్ధిలఁ జేయును మమ్ము నెత్తరిన్,

సునిశిత బుద్ధి నిమ్ము నినుఁ జూచెద మా జగదంబ! శాంభవీ!

౫౯)  సరగున వచ్చి నీవు మము చక్కగ కావుము ధాత్రి పొంగగా,

పరమ పవిత్ర భావ మిడి పాడిగ వర్ధిలనిమ్ము, మమ్ములన్,

సురుచిర పద్య సద్రచన శోభిలఁ జేయగనిమ్ము, ప్రేమతో,

కరుణరసార్ణవా!  కనుచు కావుము  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౦)  జయదవటంచు నమ్మితిని,  సన్నుత భావనతోడ నిన్నునేన్,

భయమును పాపు శక్తివని భక్తిని గొల్చెదనమ్మ నిత్యమున్,

నయవర మార్గ దర్శి వని నా యెద నిన్ విడలేను , నీవె సత్

ప్రియముగ కావుమమ్మ నను వేల్పుగ  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౧)  నిరుపమమౌ దరిద్రమున నిత్యము మ్రగ్గెడి వారు, ధాత్రిపై

దరి కనలేక దుఃఖమున దారిని తప్పెడివారు, బాధతో

స్మరణము చేసి నిన్నిలఁ బ్రశాంతత నిమ్మని వేడ వెంటనే

కరుణను కాచుచుండెడి సుగణ్యవు,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౨)  పరమ దయాస్వరూపిణివి, బాభ్రవి! నిన్ను దలంతు, నిత్యమున్

సురుచిర సుందరోజ్వల విశుద్ధకవీశ్వరి వీవె, యమ్మరో,

ధరణిని బాపి బాధలను ధర్మము నిల్పుము నీవు, కర్వరీ!

చరణములంటి మ్రొక్కెదను, సన్నుత! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౩)  శ్రుతిచయమాశ్రయించి నిను శోభిలె దేవతలౌచు సృష్టిలో,

నుతమగు మార్గదర్శకమనూనవిధంబుగ జేయు, చున్ సదా

గతమును వర్తమానమును  కల్గెడి భావిని చూపు నేర్పుతో,

మతిఁ గన నీవె వేదములు మానిత! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౪)  కలతల మూలకారణము కల్లగ నొప్పెడి సృష్టి చూడగా,

వెలవెలబాటె శేషమగు విశ్వము నమ్మిన మాకు, నమ్మరో!

సులలితభావనల్ శుభము శోభిల గొల్పగరాదొ? నిత్యమై

వెలసిన నిన్ను గొల్వనగు వేల్పుగ,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౫)  అమలిన భావనాగరిమ నందముగా నిడు మమ్మ! నిత్యమున్

క్షమయు నహింసయున్ గొలిపి కావుము కాలుని నుండి నేర్పుతో,

ప్రముదముతోడ నిన్ గొలిచి వర్ధిలునట్లొనరింపు సత్ కృపన్,

నిముసము కూడ నిన్ మరువ నేరను,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౬)  మనుటకు నీవె జీవులకు మార్గము నిత్యము చూడ నిద్ధరన్,

ప్రణవమె నీవు, జీవులను ప్రాణము నీవె కదమ్మ! నేర్పునన్,

ఘనతర సృష్టి సాగుటకు కారణ మిద్దియె కాంచ పాటలా!

వినుతి నొనర్తు, కావుమము వేల్పగు  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౭)  నరకమనంగ నయ్యె భువి, న్యాయము కానగ రాదుగా కనన్,

పరమ పవిత్ర భావులకు బాధలె దక్కుచు నుండె నిత్యమున్,

వరములొసంగు దేవతవు, వర్ధిలు ధర్మము నీవె, సంస్కృతిన్

వరలఁగఁ జేయ హైందవము వర్ధిలు,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౮)  కమలదళాయతాక్షివిగ,  కాంచగఁ జాలఁగ లేవొ? దౌష్ట్యముల్,

విమలమనోజ్ఞమానసుల వేల్పువు నీవెగదమ్మ! నిత్యమున్,

కుములుచునున్నవారలను, కూర్మిని గాచుట పాడి కాదొకో?

ప్రముదమునేలు మీ జగతి,  భద్రద! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౬౯)  ననుఁ గను కల్పవల్లివని నా సఖులెల్ల గణింత్రు, వారు నా

మనమున నిన్ను నెన్ని  యభిమానముతోఁ గనుచుంద్రు ప్రేమతో,

వినయవిధేయతల్ గొలిపి  పృథ్విని నిల్పిన నిన్ను నెన్ని నే 

ఘనముగఁ జూపనెంచితిని కామ్యద!  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౦)  సహృదయ సోదరీమణులు, సన్నుత సోదరులుండి నన్నిటన్

మహిత కవి ప్రకాండునిగ మన్నన చేయుట, చూడు మమ్మరో!

సహచరులిట్లు నీ మహిమ చక్కగ  గాంచుట వింత కాదుగా,

మహిమను వారినేలుమిక మంచిగ,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౧)  కులసతు లెందరో మిగుల కూర్మిని గాంచుదు రమ్మ, నీవలెన్,

సులలిత భావనా కలిత సుందర సద్గుణు లెన్న గాభువిన్,

కలుష విదూరులందరిని కావుమ నేర్పుగ నీవు నిత్యమున్,

నిలుచుచు వారి చిత్తముల, నిర్మల! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౨)  చెప్పుడుమాటలన్ వినుచు చేయగరానివి చేసి దుష్టులై

తప్పుగనున్నవారలను దండన చేసెడి తల్లి! మ్రొక్కెదన్

తప్పులు చేయనీయకుము, ధర్మము నిల్పుము ధాత్రి పైన నా

తప్పులు మన్ననన్ గనక తప్పదు, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౩)  ధర్మము నిప్పువంటిదది దాగదు దాచిననంద్రు పెద్దలే

మర్మముతోడ ధర్మమును మాయము చేయుచునుండి ధాత్రిపై

ధర్మమధర్మమే యనుచు తప్పుగ చెప్పుటదేల నీశ్వరీ!

కర్మలు మార్చి ధర్మమును కావుము మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౪)  నుతమతులైనవారల కనూనజయంబిడుమమ్మ  నిత్యమున్,

బ్రతుకగ లేనివారలకు భద్రతఁ గొల్పుమ నీవు ప్రేమతో,

చితికిన జీవితమ్ములను చిందర చేయక నిల్పు మమ్మరో!

గతుకగ లోటు గొల్పకుమ కామ్యద! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౫)  రచనలు పెక్కు చేసితి వరంబుగ నీవె యొసంగ ధాత్రిపై,

సుచరిత నెన్ని చూపితిని శోభిల పాఠకు లెల్ల నన్నిటన్,

ప్రచురణ చేసి రార్యులు ప్రపంచమునందున చూప మెప్పుగా

నచలజ! నీవు కొల్పిన మహత్వమె, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౬)  ఆత్మయనంగనేది? పరమాత్మయె యాత్మయనంద్రు, నిక్కమా?

స్వాత్మసుదర్శనంబయిన నార్యుల  లోకమె వేరు చూడగా,

నాత్మను చూపి సందియమునంతము చేయగదమ్మ, నాకిలన్,

స్వాత్మనెఱింగి వర్తిలుదు నమ్మరొ! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౭)  వయసు గతించుచుండు నిల ప్రాయము పైఁబడుచుండు నిత్యమున్,

భయము జనించుచుండు బహు పాపపు కార్యములెంచి, ప్రేమతో

నయమగు మార్గవర్తనను నాకు నొసంగ వదేల? చెప్పుమా,

ప్రియముగ నేలు నన్నుఁ గృప వేగమె, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౭౮)  నుతమతులైనవారల ననూన దయామతి గావు, మమ్మరో,

క్షితిపయి ధర్మమున్ నిలుప, కీర్తిని గొల్పుము నీవు సన్నుతిన్,

బ్రతుకు నొసంగు మమ్మ! వరభావన లిచ్చుచు నుండి, సమ్మతిన్

స్థితిని రహింపఁ జేయుమ ప్రసిద్ధిగ, మా జగదంబ! శాంభవీ! 

౭౯)  లోపము సృష్టిలో కలదొ? లోకుల నున్నదొ తెల్పు మమ్మరో!

శాపమొ భారతావనికి? శాత్రవులెందరొ చూడు కూల్చగన్

కోపమురాదొ నీకుఁ? గని క్రూరుల నొంచ వదేమి చిత్రమో?

శాపము పాపి కావుమిల చక్కఁగ మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౦)  ఘనత వధాన సత్క్రియకుఁ  గల్గగఁ జేయుమదంబ! సంస్తుతుల్,

జనులకు పద్య విద్యపయి చక్కని బోధను గొల్పి భక్తితో

ఘనులగు సద్వధానులకు గౌరవమీయఁగఁ జేసి, ధాత్రిపై

వినుతిగ కావుమా నుతకవిత్వము మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౧)  మంచికి  చెడ్డకున్ చెలిమి మాకు రహింపదు చూడ వేలనో,

సంచిత పాపపుణ్యములు సత్క్రియలన్విడఁ జేసి, నేర్పుతో

మంచిగ లోకమందున సమంచిత రీతిని నిల్పి శైలజా!

గాంచగ నీకు పుట్టుకను, కావుమ,   మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౨)  నీ కృప పొందఁ గల్గితిని, నిన్ను స్మరించుచునుండి నిత్యమున్,

లోకుల మంచి చూచి  మదిలోననె పొంగుచునుంటినమ్మరో

నీకు కృతజ్ఞతల్ తెలుప నేరను కారణ మీవె నన్నిలన్

సాకెడి తల్లివైన గుణ సన్నుత!  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౩)  వినుతపురాణ గాధలకు పెక్కులు మార్పులు చేసి ధర్మమున్

కనఁదగు దారి మూసి, కొరగాని విధంబుగ చేసి, రద్దిరా

మనము కరుక్కుమంచనగ మాన్యులకున్ ఖలపాళి దుష్టులై

వినుమ! స్వధర్మమున్ నిలుపు వేల్పుగ  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౪)  భారము నీదె మాజనని భద్రతనీవె కనంగ మాకిలన్,

ఘోరము చేయువారలను కూర్మిని గాంచకు మమ్మ, ధీరతన్

శూరతఁ గొల్పి భక్తులకు, శోభిలఁజేయుమనన్య!  శాంతమున్

జేరగనీక దుష్టులను చీల్చుమ, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౫)  పరమత ధర్మమేల? మన భారతదేశముపైన, చెప్పుమా,

వరగుణభాస భారతము వర్ధిలె నాడు ప్రశస్తి నొప్పుచున్,

కరుణను చూపి కావుమిక కమ్మని భారతినెన్ని ప్రేమతో,

నిరుపమ! నిన్ను గొల్చెదను నిత్యము,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౬)  స్త్రీలను మాతృమూర్తులుగ చిత్తములన్ గనినారు, దివ్యులే,

కాలము మారిపోయినది, గౌరవభావము తగ్గె నేలనో?

పాలన చేయువారికిది పట్టదదేలనొగాని, ధాత్రిపై

క్షాళన చేయఁజేయుమ లసన్మణి! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౭)  కొండలనుండువారలకు కొల్పుట ధర్మము దారి,  వారలన్

బండలవోలె గాంచుటది పాడియుకాదుగ చూడ వారికిన్

మెండుగ సౌఖ్యముల్ గొలిపి, మేలును గూర్చుట పాడి, శైలజా!

అండగ నుండి కావు మిల నార్తిని  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౮)  విద్యగడింపగా ధనము వేలను లక్షలె యౌను నేడిటుల్

సద్యశమొప్పనొప్పునది సంస్కృత భాషయు లేదు చూడగన్,

పద్యములాయె మృగ్యము, ప్రభావ దీనతనొందె చూడగా,

వేద్యము నీకు, కావుమిల ప్రీతిగ  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౮౯)  చక్కని సంస్కృతిన్ గొలుపు సంస్కృతభాషను నిల్పు, ధాత్రిపై,

దక్కును శాస్త్రసంపదలు, దక్కును పూర్వుల విద్య ప్రేమతో

మక్కువతోడ శ్లోకములు మంచిగ నేర్పుము నీవె, శైలజా!

వాక్కులె వాఙ్మయమ్మగుచు వర్ధిలు, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౦)  నామది నిల్చి నీవు కరుణన్ రచియింపఁగఁ జేసి ప్రోచితే

నేమముతోడ నేడిటుల, నీకు నమస్కృతులమ్మ! సంస్కృతిన్

ధీమతులెల్ల కాచునటు తేజము గొల్పుమ నీవు, వారికిన్,

హే మహిమాన్వితా! వరమహేశ్వరి! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౧) మాగురుదేవునానతియు మాన్యులు మెచ్చెడి మంచి, నిత్యమున్,

నేగణియించి నిన్ గనుచు నిశ్చల భక్తిని చేసి పండితుల్

బాగనునట్లు కావ్యములు భక్తిని వ్రాయుచునుంటి, ప్రేమతో

నే గణుతింతు నిన్ మదిని నేర్పున,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౨)  కవివరు లెందరో కలరు, కావ్యపరంపర గొల్పి ధాత్రిపై

రవికి సమానులౌచు తనరారెడువారు జగాన, నిత్యులై

ప్రవరులు వారు, సన్నుతులు వారికి నో జగదంబ, నీ కృపన్

గవితలు నిల్పుమీవె కని న్యాయము, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౩)  ప్రవరులు పండితోత్తములు వర్ధిలు గాత జగాన, నిత్యమున్,

నవ కవితా వతంసులు ననంత పరిశ్రమ తోడ వెల్గుచున్

కవనము పండఁ జేసి కలికాలము పాపుచునుంద్రు,  భక్తితో,

భవితను వారికిమ్ము పరివర్ధిల మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౪)  జీవులలోన శక్తివి, ప్రసిద్ధిని గొల్పెద వీవె నిత్యమున్,

భావనలన్ సృజించెదవు, భానుని తేజము నిచ్చి నీ కృపన్,

సేవలు గొంచు, మా వినతి చేఁ గొనుమమ్మరొ నీవు, ప్రేమతో,

సేవిత పాద నిన్ గొలుతు శ్రీకర మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౫)  కనుమిల రామకృష్ణుఁడను,  కమ్మగనేడిది వ్రాసి భక్తితో

గొనుమని నీకొసంగితిని కూర్మిని నీకృప చేత నమ్మరో!

ప్రణతులు నీకు, నీ పతికి, భాగ్యద వీవె గణించు నాకృతిన్,

ఘనతయె గల్గ నీదె యది, కామ్యద! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౬)  శాంభవి పేర వ్రాసితిని సన్నుతి నీ శతకంబు, గాంచుమా,

శంభుఁడు కూడ మెచ్చునటు చక్కగ వ్రాయగఁ జేసి నీకృపన్

దంభము లేని నాపయి ననారత ముండగఁ జేసి వెల్గనీ

శంభుని రాణి! నన్ గనుమ, సన్నుత! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౭)  జయమగునమ్మనీకు గిరిజా!  కృతినొప్పగ నుండి వెల్గనీ,

నయవరవర్తనల్ నిలిపి, న్యాయము నిల్పుచునుండు మెప్పుడున్,

భయములు వీడఁ జేయుము, స్వభావమె నీవుగ మారు మన్నిటన్,

క్షయమె యెఱుంగనీక ధర కావుము, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౮)  చిత్రకవిత్వ తత్త్వమును చిత్తములందున నిల్పు మమ్మరో!

పాత్రులుగా నొనర్చుచును భక్తులఁ గావుమ నీవు ప్రేమతో,

నాత్రము లేని జీవన మనంత శుభంబుల నిమ్ము దుద్దురా!

పాత్రుఁడ నమ్మ, నన్ గనుము భాగ్యద! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౯౯)  నా తలిదండ్రులన్ దలతు నా కృతి చూచుచు మెచ్చ నెంచుచున్,

ఖ్తాతిని గొల్పు మిత్రులను గౌరవమొప్పదలంతు నీశ్వరీ!

ఖ్యాతిగ చిత్తమందలి నయాన్విత నాసతి నెంతు నాత్మలోన్,

నీతిగ నిల్పు నిన్ గొలుతు నీశ్వరి! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౦)  మంగళమూర్తివీవు పరమంబది చూడగ నీవె సృష్టిలో

మంగళముల్ సృజించెదవు, మాన్యతఁ గొల్పగ మాకు నిద్ధరన్,

మంగళసాంబునెంతు మది, మంగళరూప భవాని నీకు, సన్

మంగళమౌత యీకృతికి, మంగళ! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౧)  అమ్మవు వ్రాయఁ జేసితివి, అమ్మయి రక్షగ నిల్చి నేడిటుల్,

కమ్మని భావనా పటిమ గౌరవ మొప్పఁగఁ గొల్పి నేర్పుతో

నెమ్మది నిల్చి నీవె కరుణించి రచించితివమ్మ, కైకొనన్,

సమ్మతి నంకితమ్మిడితి చక్కగ, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౨) భారత భూమి శోభిలుత,  భద్రత నొప్పుత ధాత్రి నిత్యమున్,

ధీరులు పండితోత్తములు తేజముతోడ రహింత్రు భూమిపై,

స్మేరముఖాంబురాసులగు స్త్రీలకు నొప్పు శుభాళి యెల్లెడన్,

శ్రీకర సత్కవీశులను చేరుము మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౩)  నాది గణింప లేదిచట నా జనయిత్రిది శక్తియంతయున్,

వేద నిధాన మామె, తెరువే జగదంబ కనంగ నన్నిటన్,

మోదముతోడ నీరచన పూర్తిగ నెవ్వరు గాంత్రు వారికిన్

బాధలు దూరమై శుభము వర్ధిలు, మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౪)  తన మదిలోని శత్రులను తానె జయించిన చాలు, నన్నిటన్

ఘనముగ సంభవించు శుభ కల్పనలెన్నగ నొప్పి, నిత్యమున్,

ప్రణవ మహా ప్రపూజ్యవగు భాస్కర తేజమ! తల్లి, యాత్మలో

వినయముతోడ మ్రొక్కెద, సువిస్త్రుత! మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౫)  చైత్రము నుత్తరార్థమున సప్తమి నాడు రచించినాడ, సత్

పాత్రుఁడనంచు నిల్పితివి భక్తిగ వ్రాయగఁ జేసి, ప్రేమతో,

స్తోత్రము లొప్పు గర్భకృతి శోభిలఁ జేసిన తల్లి! దీనికిన్

మాతృక వీవె మా జనని! మాన్యవు,  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౬) నలుబది మూడు గ్రంథములు నా జనయిత్రి! రచించి నేనుగా

సులలిత భావనా గరిమ శోభిలఁ గొల్పుచు నాకు, నిద్ధరన్,

కులసరి తోడు లేదనుచు కూర్చొనఁ జేయక నిల్పు చుంటివా?

చలితమనంబునన్ నిలుచు చల్లని  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౭)  తప్పులు నావె యౌను, ఘనతన్ గొన వ్రాయను నేను మాతయే

యొప్పుగ వ్రాయఁ జేయుట ననూన ప్రశంసలు నీకె, నమ్మరో!

గొప్పయదెట్లు నాకగును? కోరుచు వ్రాసినదీవె యౌటచే, 

చెప్పిన నీకె యీ సుకృతి, శ్రీన్మయ  మా జగదంబ! శాంభవీ!

౧౦౮)  మంగళమీకు పాఠకుఁడ! మంగళముల్ కవులార! మీకిలన్, 

మంగళమీకు శ్రీ ధరుఁడ! మంగళమమ్మరొ! వాణి! నిత్యమున్

మంగళమమ్మ విష్ణు సతి! మంగళమమ్మరొ ధాత్రి! మాలినీ! 

మంగళమమ్మ నీకు, శుభమంగళ!  మా జగదంబ! శాంభవీ!

ఆ జగన్మాత ఈ రోజు నాచేత వ్రాయించుకొనిన శాంభవీ శతకము సమాప్తము.

చింతా రామకృష్ణారావు  ...  తే. 20 - 4 - 2025.

ఏతత్ సర్వం శ్రీ మాతృచరణారవిందార్పణమస్తు.

జైహింద్.

సౌందర్యలహరి 31-35పద్యాలు. రచన శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు,సంగీతం, గానం ...శ్రీమతి వల్లూరి సరస్వతి l

జైశ్రీరామ్.

31 వ శ్లోకము.  

చతుష్షష్ట్యా తంత్రై స్సకలమతిసంధాయ భువనం

స్థితస్తత్తత్సిద్ధి ప్రసవ పరతంత్రైః పశుపతిః

పునస్త్వన్నిర్బంధాదఖిల పురుషార్థైక ఘటనా

స్వతంత్రం తే తంత్రం క్షితితల మవాతీతరదిదమ్  || 

పదచ్ఛేదము.

చతుష్షష్ట్యా - తంత్రైః -  సకలమ్ - అతి సంధాయ - భువనమ్ -

స్థితః - తత్ - తత్ -  సిద్ధి - ప్రసవ - పర తంత్రైః - పశుపతిః -

పునః - త్వత్ -  నిర్బంధాత్ -  అఖిల - పురుష - అర్థ - ఏక - ఘటనా - 

స్వతంత్రమ్ - తే -  తంత్రమ్ -  క్షితితలమ్ - అవాతీతరత్ -  ఇదమ్. 

అన్వయక్రమము.

పశుపతిః, సకలం భువనమ్, తత్‌తత్‌, సిద్ధి, ప్రసవ, పరతంత్రైః, చతుష్షష్ట్యా, తంత్రైః, అతిసంధాయ, స్థితః, పునః, త్వత్‌నీ నిర్భంధాత్‌, అఖిల, పురుషార్థ, ఏక ఘటనా, స్వతంత్రమ్,  తే, తంత్రమ్, ఇదమ్, క్షితి తలమ్, అవాతీతరత్‌.

పద్యము.

సీ.   శివుఁడు విశ్వమునెన్ని సిద్ధులకనువగు శాంబరాదుల చతుష్షష్టి తంత్ర

ములచేత కప్పి, తా నిలిచె, నీ నిర్బంధమునఁ జేసి, పురుషార్థములను గూర్చు

టందు స్వతంత్రమై యనుపమమైన నీ శ్రీవిద్య తంత్రమ్ము శ్రితజనులగు

భూతలవాసులఁ బ్రోవఁ దాఁ బుట్టించె, విశ్వమందున బ్రహ్మ విద్య కలుగ,

తే.గీ.  నాత్మనే దెల్పెడి దరయ నాత్మ విద్య,

రెంటికి సమన్వయము గూర్చి శ్రేయమునిడు

నట్టిదగు విద్య శ్రీవిద్య, పట్టినేర్పె.

ముక్తి నిడునట్టి దీ విద్య,  పూజ్య జనని! ॥  31 ॥

ప్రతిపదార్థము. 

(హే భగవతి! = ఓ తల్లీ!)

పశుపతిః = శివుడు, 

సకలం భువనమ్ = సమస్త ప్రపంచమును, 

తత్‌ తత్‌ = ఆయా, 

సిద్ధి = సిద్ధులయొక్క,

ప్రసవ = ఉత్పత్తి యందు,

పరతంత్రైః = ఇష్టపడునవైన, 

చతుష్షష్ట్యా = మహామాయాశాంబరాదులగు అరువదినాలుగు సంఖ్యగల, 

తంత్రైః = తంత్రముల చేత, 

అతిసంధాయ = మోసపుచ్చ దాచిపెట్టి, 

స్థితః = స్థిమితముగా నుండెను. 

పునః = మఱల, 

త్వత్‌ = నీ 

నిర్భంధాత్‌ = నిర్భంధము వలన, 

అఖిల = సమస్తమైన

పురుషార్థ = చతుర్విధ పురుషార్థములను, 

ఏక ఘటనా = ముఖ్యముగా సమకూర్చుట యందు, 

స్వతంత్రమ్ = స్వతంత్రమైన,  

తే = నీ యొక్క, 

తంత్రమ్ = శ్రీ విద్యా తంత్రమును, 

ఇదమ్ = ఈ చెప్పబడుచున్న దానిని, 

క్షితి తలమ్ = భూతల వాసులనుద్దేశించి, 

అవాతీతరత్‌ = అవతరింప జేసెను. 

భావము. 

తల్లీ! జగజ్జననీ! పశుపతి అయిన శివుడు, జీవులను తృప్తి పరచడానికి వివిధ ప్రక్రియలతో వివిధ ఫలితాలనిచ్చు 64 రకముల తంత్రములను ఈ లోకమునకు ఇచ్చి, జీవులను మోహవ్యామోహములలో చిక్కుకొనునట్లు చేయగా – ఆ విధముగా మోహమునందు పడకుండుటకు బిడ్డలైన జీవులయందు వాత్సల్యముతో – నీవు నీ భర్త అయిన శివుని ప్రేమతో నిర్బంధ పెట్టగా – పరమ పురుషార్థ ప్రదమైన- నీదైన శ్రీవిద్యాతంత్రమును, ఈ భూలోక వాసులకు ప్రసాదించెను.

32 వ శ్లోకము.  

శివః శక్తిః కామః క్షితిరథ రవి శ్శీతకిరణః

స్మరో హంస శ్శక్రః తదను చ పరా మార హరయః |

అమీ హృల్లేఖాభిస్తిసృభిరవసానేషు ఘటితాః

భజంతే వర్ణాస్తే తవ జనని నామావయవతామ్ || 

పదచ్ఛేదము.

శివః - శక్తిః - కామః - క్షితిః - అథః -  రవిః -  శీత కిరణః -

స్మరః - హంసః - శక్రః - తత్ - అనుచ - పరా - మార - హరయః -

అమీ -హృల్లేఖాభిః -  తిసృభిః - అవసానేషు - ఘటితాః -

భజంతే - వర్ణాః - తే - తవ - జనని - నామ - అవయవతామ్.

అన్వయక్రమము.

జనని, శివః, శక్తిః, కామః, క్షితిః, అథః, రవిః, శీత కిరణః, స్మరః, హంసః, శక్రః, తత్‌ + అనుచ, పరా, మారః, హరిః, అమీ, త్రిసృభిః, హృల్లేఖాభిః, అవసానేషు, ఘటితాః, తే, వర్ణాః, తవ, నామ + అవయవతామ్, భజంతే.

పద్యము.

మ.  శివుఁడున్ శక్తియుఁ గాముఁడున్ క్షితియు నా శీరుండు, చంద్రుండు, చి

ద్భవుఁడున్, హంసయు, శక్రుఁడున్, గన ఘనంబౌ తత్ పరాశక్తి, హృ

ద్భవుఁడౌ మన్మథుఁడున్, దగన్ హరియు, నీ భవ్యంపు సంకేత స

ద్భవ హృల్లేఖలు చేరగాఁ దుదల, నీ భాస్వంత మంత్రంబగున్. ॥ 32 ॥

ప్రతిపదార్థము. 

జనని! = ఓ మాతా!, 

శివః = శివుడు (కకారము) 

శక్తిః = శక్తి (ఏ కారము)

కామః = మన్మథుడు (ఈ కారము) 

క్షితిః = భూమి (లకారము) 

అథః = తర్వాత, 

రవిః = సూర్యుడు (హకారము) 

శీతకిరణః = చంద్రుడు (సకారము) 

స్మరః = మన్మథుడు (కకారము) 

హంసః = సూర్యుడు (హః కారము) 

శక్రః = ఇంద్రుడు (ల కారము); 

తత్‌ + అనుచ = వానికి తర్వాత, 

పరా = పరాశక్తి (సి కారము) 

మారః = మన్మథుడు (కి కారము) 

హరిః = విష్ణువు (లకారము) 

అమీ = (ఈ మూడు వర్గములుగానున్న) ఈ వర్ణములు, 

త్రిసృభిః = మూడైన, 

హృల్లేఖాభిః = హ్రీం కారముల చేత, 

అవసానేషు = వర్గాంతములందు, 

ఘటితాః = కూడినదై, 

తే = ఆ, 

వర్ణాః = అక్షరములు, 

తవ = నీ యొక్క, 

నామ + అవయవతామ్ = అవయవములగుటను, అనగా - మంత్ర స్వరూపవుగుటను, 

భజంతే = పొందుచున్నవి. 

భావము. 

ఓ జననీ! శివుడు, శక్తి మన్మథుడు, భూమి – ఈ నలుగురూ వరుసగా సూచించు క, ఏ, ఈ, ల – అను అక్షర కూటము;

సూర్యుడు, చంద్రుడు, మన్మథుడు, సూర్యుడు, ఇంద్రుడు – ఈ ఐదుగురు వరుసగా సూచించు హ, స, క, హ, ల- అను అక్షర కూటము,   పరాశక్తి, మన్మథుడు, హరి – ఈ ముగ్గురు వరుసగా ‘సూచించు స, క, ల – అను అక్షర కూటములు –

వాటి అంతము నందలి విరామ స్థానములందు – “హ్రీం” కారముల చేత సమకూర్చబడినపుడు ఏర్పడు ఆ మూడు కూటములలోని మొత్తము 15 అక్షరములు ‘ఓ జగజ్జననీ! నీ పంచదశాక్షరీ మంత్ర స్వరూపమునకు అవయవములుగా భాసించుచున్నవి.

33 వ శ్లోకము.  

స్మరం యోనిం లక్ష్మీం త్రితయమిదమాదౌ తవ మనో

ర్నిధాయైకే నిత్యే నిరవధి మహాభోగ రసికాః |

భజంతి త్వాం చింతామణి గుణనిబద్ధాక్ష వలయాః

శివాగ్నౌ జుహ్వంతః సురభిఘృత ధారాహుతి శతైః  || 

పదచ్ఛేదము.

స్మరమ్ - యోనిమ్ - లక్ష్మీమ్ - త్రితయమ్ - ఇదమ్ - ఆదౌ - తవ - మనోః -

నిధాయ - ఏకే - నిత్యే - నిరవధి - మహాభోగ - రసికాః  -

భజంతి - త్వామ్ - చింతామణి  - గుణ - నిబద్ధ - అక్ష - వలయాః -

శివ - అగ్నౌ - జుహ్వంతః - సురభి - ఘృత - ధారా - ఆహుతి - శతైః.

అన్వయక్రమము.

నిత్యే, తవ, మనోః, ఆదౌ, స్మరమ్, యోనిమ్, లక్ష్మీమ్, ఇదమ్, త్రితయమ్, నిధాయ, ఏకే, నిరవధి, మహాభోగ, రసికాః, చింతామణి, గుణ, నిబద్ధ, అక్ష వలయాః, శివా + అగ్నౌ, త్వామ్ = నిన్ను, సురభి, ఘృత, ధారా, ఆహుతి, శతైః, జుహ్వంతః, భజంతి.

పద్యము.

మ.  స్మర బీజంబును, యోని బీజమును, శ్రీ మాతృప్రభా బీజమున్,

వరలన్ నీదగు నామమంత్రములకున్ బ్రారంభమున్ నిల్పుచున్

వరచింతామణి  తావళాంచితులు సద్భావుల్ శివాగ్నిన్, నినున్, 

బరమానందము తోడఁ జేయుదురు సద్భావంబుతో హోమమున్, ॥ 33 ॥

ప్రతిపదార్థము.

నిత్యే = శాశ్వతమైన ఓ తల్లీ , 

తవ = నీ యొక్క, 

మనోః = మంత్రమునకు, 

ఆదౌ = మొదటను, 

స్మరమ్ = కామరాజ బీజమును (క్లీం), 

యోనిమ్= భువనేశ్వరీ బీజమును (హ్రీం), 

లక్ష్మీమ్ = శ్రీ బీజమును (శ్రీం), 

ఇదమ్ = ఈ , 

త్రితయమ్ = మూడింటిని,

నిధాయ = చేర్చి, 

ఏకే = కొందఱు మాత్రము, 

నిరవధి = హద్దులులేని, 

మహాభోగ = దొడ్డదైన ఆనందానుభవము యొక్క, 

రసికాః = రసజ్ఞులు, 

చింతామణి = చింతామణుల యొక్క, 

గుణ = సరముల చేత, 

నిబద్ధ = కూర్చబడిన, 

అక్ష వలయాః = అక్షమాలలు గలవారై, 

శివా + అగ్నౌ = శివాగ్ని యందు, (అనగా స్వాధిష్ఠా గ్నియందుంచి) 

త్వామ్ = నిన్ను, సహస్రారము నుండి హృదయ కమల మందు నిల్పి, 

సురభి = కామధేనువు యొక్క, 

ఘృత = నేయి యొక్క, 

ధారా = ధారల చేత, 

ఆహుతి = ఆహుతల యొక్క, 

శతైః = పలు మారులు, 

జుహ్వంతః = హోమము చేయుచు, 

భజంతి = సేవించుచున్నారు. 

భావము. 

ఓ నిత్యస్వరూపిణీ! రసజ్ఞులు, సమయాచారపరులు అయిన కొంతమంది యోగీంద్రులు- నీ మంత్రమునకు ముందు కామరాజ బీజమును, భువనేశ్వరీ బీజమును, శ్రీ బీజమును చేర్చి చింతామణులతో కూర్చిన జపమాలికను బూని, కామధేనువు యొక్క ఆజ్యధారలతో నిత్యస్వరూపురాలవైన నిన్ను- తమ హృదయ కమలములందు నిలిపి హోమము చేస్తూ, నిన్ను సంతృప్తి పరుస్తూ తాము నిరుపమాన, శాశ్వత సుఖానుభవమును పొందుతున్నారు.

34 వ శ్లోకము.  

శరీరం త్వం శంభోశ్శశిమిహిరవక్షోరుహయుగం

తవాత్మానం మన్యే భగవతి నవాత్మానమనఘమ్ |

అతశ్శేషశ్శేషీత్యయముభయసాధారణతయా

స్థితస్సంబంధో వాం సమరసపరానందపరయోః ॥

పదచ్ఛేదము.

శరీరమ్ - త్వమ్ - శంభోః - శశి - మిహిర - వక్షోరుహయుగమ్ -

తవ - ఆత్మానమ్ -  మన్యే - భగవతి - నవ - ఆత్మానమ్ -  అనఘమ్ |

అతః - శేషః - శేషీ - ఇతి -  అయమ్ -  ఉభయ - సాధారణతయా -

స్థితః - సంబంధః -  వామ్ - సమ రస - పర - ఆనంద - పరయోః.

అన్వయక్రమము.

భగవతి, శంభోః, త్వమ్, శశి మిహిర, వక్షోరుహయుగమ్, శరీరమ్, తవ, ఆత్మానమ్, అనఘమ్‌, నవ ఆత్మానమ్, మన్యే, అతః, శేషః, శేషీ, ఇతి, అయమ్, సంబంధః, సమరస, పరానంద, పరయోః, వామ్, ఉభయ, సాధారణ తయా, స్థితః.

పద్యము.

చం.  శివునకు దేహమీవెగ, ప్రసిద్ధిగ నీవల సూర్య చంద్రులన్

గవలిగ వక్షమై కలుగు కాంతవు, నిన్ శివుఁడంచు నెంచినన్

బ్రవిమల శేషి యా శివుఁడు, వర్ధిలు శేషము నీవె చూడగా,

భవుఁడు పరుండు, నీవు పరభవ్యుని సంతసమమ్మరో! సతీ! ॥ 34 ॥

ప్రతిపదార్థము.

భగవతి = ఓ భగవతీ, 

శంభోః = శంభునకు, 

త్వమ్ = నీవు, 

శశి మిహిర = చంద్రుడు, సూర్యుడు, 

వక్షోరుహయుగమ్ = స్తనముల జంటగా గలిగిన, 

శరీరమ్ = దేహముగల దానివి, 

తవ = నీ యొక్క, 

ఆత్మానమ్ = దేహమును, 

అనఘమ్‌ = దోషము లేని, 

నవ ఆత్మానమ్ = నవవ్యూహాత్మకుఁడగు శివానంద భైరవునిగా, 

మన్యే = తలంచుచున్నాను. 

అతః = ఈ కారణమువలన, 

శేషః = గుణముగా నుండునది, అనగా - ఆధేయమై వుండు అప్రధానము, 

శేషీ = ఆధారమై వుండు ప్రధానము, 

ఇతి = అను 

అయమ్ = ఈ, 

సంబంధః = సంబంధము, 

సమరస = సామ్య సామరస్యములతో గూడిన, 

పరానంద = ఆనందరూపుడైన ఆనంద భైరవుడు, 

పరయోః = ఆనంద రూపమైన భైరవీరూపులుగా, 

వామ్ = మీ, 

ఉభయ = ఇరువురకు, 

సాధారణ తయా = సామ్యము సామాన్యమై, 

స్థితః = ఉండుట అన్నది ధ్రువమై చెల్లుతున్నది. 

భావము. 

ఓ భగవతీ! నవాత్మకుఁడయిన శంభునకు సూర్యచంద్రులు వక్షోరుహములుగా గల నీవు శరీరమగుచున్నావు. కాబట్టి అతడు శేషి (ప్రధానము) నీవు శేషము (అప్రధానము) అగుచున్నారు. ఆయన పరుడు. నీవు పరానందము. మీ ఇద్దరికిని ఉభయ సాధారణమైన సంబంధము కలద

ని తోచుచున్నది.

35 వ శ్లోకము.  

మనస్త్వం వ్యోమ త్వం మరుదసి మరుత్సారథిరసి

త్వమాపస్త్వం భూమిస్త్వయి పరిణతాయాం న హి పరమ్ |

త్వమేవ స్వాత్మానం పరిణమయితుం విశ్వ వపుషా

చిదానందాకారం శివయువతి భావేన బిభృషే || 

పదచ్ఛేదము.

మనః - త్వమ్ -  వ్యోమః - త్వమ్ -   మరుత్ -  అసి - మరుత్ - సారథిః - అసి -

త్వమ్ -  ఆపః - త్వమ్ -  భూమిః - త్వయి - పరిణతాయామ్ -  న హి పరమ్ -

త్వమ్ - ఏవ - స్వ - ఆత్మానమ్  - పరిణమయితుమ్ - విశ్వ వపుషా -

చిత్ - ఆనంద - ఆకారమ్ - శివ యువతి - భావేన - బిభృషే.

అన్వయక్రమము.

శివయువతి, మనః, త్వమ్, అసి, వ్యోమ, మరుత్‌, మరుత్సారధిః, ఆపః, భూమిః, త్వం ఏవ, అసి, త్వమ్, పరిణతాయామ్, నహిపరమ్, త్వం ఏవ, స్వ + ఆత్మానమ్, విశ్వవపుషా, పరిణమయితుమ్, చిత్‌ + ఆనంద + ఆకారమ్, శివయువతి భావేన, బిభృషే.

పద్యము.

సీ.  ఆజ్ఞా సుచక్రాన నల మనస్తత్త్వమై, యలవిశుద్ధినిఁ జూడ నాకసముగ,

వరలనాహతమున వాయుతత్త్వంబుగా, జలముగా మణిపూర చక్రమందు,

నరయ స్వాధిష్ఠాన నగ్నిగా నీవెయై, యరయ మూలాధారమందుఁ బృథ్వి

గను నీవె యుంటివి, ఘనముగా సృష్టితోఁ బరిణమింపఁగఁ జేయ వరలు నీవె

తే.గీ.  స్వస్వరూపమున్ శివునిగా సరగునఁ గని

యనుపమానంద భైరవునాకృతి గను

ధారణను జేయుచున్ సతీ! స్మేర ముఖిగ

నుండి భక్తులన్ గాచుచు నుందువమ్మ. ॥ 35 ॥

ప్రతిపదార్థము.

శివయువతి  = శివుని ప్రియురాలవైన జననీ,

మనః = ఆజ్ఞాచక్రము నందలి మనస్తత్వము, 

త్వమ్ + ఏవ = నీవే, 

అసి = అగుచున్నావు, 

వ్యోమ = విశుద్ధి చక్రమునందలి ఆకాశ తత్త్వము, 

మరుత్‌ = అనాహత చక్రమందలి వాయుతత్త్వము, 

మరుత్సారధిః = స్వాధిష్టాన చక్రము నందలి వాయు సఖుడైన అగ్ని తత్త్వము, 

ఆపః = మణిపూర చక్రమందలి జలతత్త్వము, 

భూమిః = మూలధార చక్రము నందలి భూతత్త్వము కూడా, 

త్వం ఏవ = నీవే, 

అసి = అగుచున్నావు, 

త్వమ్ = నీవు, 

పరిణతాయామ్ = తాదాత్మ్యతను పొందించుటకు, 

నహి పరమ్ = నీ కంటె ఇతరమగు నది కొంచెము కూడా లేదు. 

త్వం ఏవ = నీవే, 

స్వ + ఆత్మానమ్ = స్వస్వరూపమును, 

విశ్వ వపుషా = ప్రపంచ రూపముతో, 

పరిణమయితుమ్ = పరిణమింప చేయుటకు, 

చిత్‌ + ఆనంద + ఆకారమ్ = చిచ్ఛక్తి యుతుడైన ఆ ఆనంద భైరవుని, లేదా - శివతత్త్వమును, 

శివయువతి భావేన = శివయువతి భావముచేత, 

బిభృషే = భరించుచున్నావు.  

భావము. 

ఓ శివుని ప్రియురాలైన జగజ్జననీ! ఆజ్ఞా చక్రమందలి మనస్తత్వము, విశుద్ధియందలి ఆకాశతత్త్వము, అనాహత మందలి వాయుతత్త్వము, స్వాధిష్ఠాన మందలి అగ్నితత్త్వము, మణిపూరమందలి జలతత్త్వము, మూలాధార మందలి భూతత్త్వము గూడా నీవే అయి వున్నావు. ఈ విధముగా పంచభూతములు నీవే అయినపుడు ఇంక ఈ విశ్వమందు నీ కంటె ఇతరమైన పదార్ధము ఏదియు కొంచెము కూడా వుండదు, ఉండలేదు. నీవే నీ స్వరూపమును జగదాకారముగ పరిణమింప చేయుటకు చిచ్ఛక్తియుతుడైన ఆనందభైరవుని స్వరూపమును లేదా శివతత్త్వమును నీ చిత్తముతో ధరించుచున్నావు.

జైహింద్.

సౌందర్యలహరి26-30పద్యాలు. రచన శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు,సంగీతం, గానం శ్రీమతి వల్లూరి సరస్వతి .

జైశ్రీరామ్.

26 వ శ్లోకము.  

విరించిః పంచత్వం ప్రజతి హరిరాప్నోతి విరతిం

వినాశం కీనాశో భజతి ధనదో యాతి నిధనమ్ |

వితంద్రీ మాహేంద్రీ వితతిరపి సమ్మీలిత దృశా

మహాసంహారేఽస్మిన్ విహరతి సతి త్వత్పతి రసౌ || 

పదచ్ఛేదము.

విరించిః - పంచత్వమ్ -  ప్రజతి - హరిః - ఆప్నోతి - విరతిమ్ -

వినాశమ్ - కీనాశః - భజతి - ధనదః - యాతి - నిధనమ్ -

వితంద్రీ - మాహేంద్రీ - వితతిః - అపి - సత్ - మీలిత - దృశా -

మహాసంహారే - అస్మిన్ - విహరతి - సతి - త్వత్ - పతిః - రసౌ.

అన్వయక్రమము.

విరించిః, పంచత్వమ్, ప్రజతి, హరిః, విరతిమ్, ఆప్నోతి, కీనాశః, వినాశమ్, భజతి. ధనః, నిధనమ్,  యాతి,మాహేంద్రీ, వితతిః అపి, సమ్మీలితదృశా, వితంద్రీ. హే సతి! అస్మిన్‌, మహా సంహారే, త్వత్‌, పతి, అసౌ, విహరతి.

పద్యము.

చం.  కలిగెడి యా మహా ప్రళయ కాలమునందున బ్రహ్మ, విష్ణు రు

ద్రులు, యముఁడున్, గుబేరుఁడు, నరుల్దివిజాధిపుడింద్రుడున్, మునుల్,

కలియుటనిక్కమెన్నగను కాలగతిన్, గమనించి చూడగన్

గలియుచు నిన్ను గూడి కఱకంఠుఁడు తాను సుఖించు నమ్మరో! ॥ 26 ॥

ప్రతిపదార్థము. 

(హే భగవతి! = ఓ జననీ!)

విరించిః = బ్రహ్మ 

పంచత్వమ్ = మరణమును, 

ప్రజతి = పొందుచున్నాడు, 

హరిః = విష్ణువు, 

విరతిమ్ = విశ్రాంతిని, 

ఆప్నోతి = పొందుచున్నాడు, 

కీనాశః = యముడు, 

వినాశమ్ = వినాశమును 

భజతి = పొందుచున్నాడు. 

ధనః = కుబేరుడు, 

నిధనమ్ = మరణమును,  

యాతి = పొందుచున్నాడు. 

మాహేంద్రీ = ఇంద్రునికి సంబంధించిన, 

వితతిః అపి = పరివారము గూడ, 

సమ్మీలితదృశా = కనులు మూతపడి, 

వితంద్రీ = నిద్రాణమగుచున్నది. 

హే సతి! = ఓ సతీ! 

అస్మిన్‌ = ఈ కనబడు ప్రపంచము, 

మహా సంహారే = మహా ప్రళయము పొందునపుడు, 

త్వత్‌ = నీ యొక్క, 

పతి = భర్త అయిన, 

అసౌ = ఈ సదాశివుడు మాత్రము 

విహరతి = ఏ మార్పునకు గుఱికాక క్రీడించుచున్నాడు. 

భావము. 

తల్లీ! జగజ్జననీ! ఈ ప్రపంచమునకు మహా ప్రళయము సంభవించినపుడు బ్రహ్మదేవుడు, విష్ణువు, యముడు, కుబేరుడు, చివరకు ఇంద్రుడు – వీరందరూ కాలధర్మము చెందుచున్నారు. కాని, ఓ పతివ్రతామతల్లీ ! నీ భర్త అయిన సదాశివుడు మాత్రము, ఎట్టి మార్పులకు గురికాకుండా విహరించుచున్నాడు గదా!

27 వ శ్లోకము.  

జపో జల్ప శ్శిల్పం సకలమపి ముద్రా విరచనా

గతిః ప్రాదక్షిణ్య క్రమణ మశనాద్యాహుతి విధిః |

ప్రణామ స్సంవేశః సుఖమఖిలమాత్మార్పణ దృశా

సపర్యా పర్యాయస్తవ భవతు యన్మే విలసితమ్ || 

పదచ్ఛేదము.

జపః - జల్పః - శిల్పమ్ - సకలమ్ - అపి - ముద్రా - విరచనా -

గతిః - ప్రాదక్షిణ్య - క్రమణమ్ - అశన - ఆది - ఆహుతి - విధిః -

ప్రణామః - సంవేశః - సుఖమ్ - అఖిలమ్ - ఆత్మ - అర్పణ - దృశా -

సపర్యా - పర్యాయ - తవ - భవతు - యత్ - మే - విలసితమ్.

అన్వయక్రమము.

ఆత్మ + అర్పణ + దృశా, జుల్పః, జపః, శిల్పమ్, సకలమ్, ముద్రా విరచనా, గతిః, ప్రాదక్షిణ్య క్రమణమ్, అశనా + అది, ఆహుతి విధిః, సంవేశః, ప్రణామః, అఖిలమ్, సుఖమ్, విలసితమ్, తవ, సపర్యా పర్యాయః.

పద్యము.

శా.  నా సల్లాపములీకు మంత్రజపముల్, నా హస్త విన్యాసముల్

భాసించన్ దగ నీకు ముద్రలగు, నా పాదప్రవృత్తుల్ సతీ!

ధ్యాసన్ జేయు ప్రదక్షిణల్, కొనెడు నాహారంబులే యాహుతుల్,

నా సౌఖ్యాదులు పవ్వళింత సుఖముల్ నా నీకు సాష్టాంగముల్. || 27 ||

ప్రతిపదార్థము.

(హే భగవతి! = ఓ తల్లీ!)

ఆత్మ + అర్పణ + దృశా = ఆత్మ సమర్పణ బుద్ధితో, అనగా - సర్వమును పరమాత్మకు సమర్శించుచున్నానను బుద్దితో, 

జుల్పః = నేను చేయు సల్లాపమే, 

జపః = నీకు చేయు జపము; 

శిల్పమ్ = నేను చేయు క్రియా కలాపములు, 

సకలమ్ = సమస్తమును, 

ముద్రా విరచనా = నీకు చేయు ముద్రలు, 

గతిః = నా గమనములు, 

ప్రాదక్షిణ్య క్రమణమ్ = నీకు చేయు ప్రదక్షిణలు; 

అశనా + అది = చేయుచున్న భోజనాదులు, 

ఆహుతి విధిః = నీకు సమర్పించు హవిస్సులు; 

సంవేశః = నేను నిద్రించునపుడు దొర్లుటయే, 

ప్రణామః = నీకు చేయు సాష్టాంగ ప్రణామములు; 

అఖిలమ్ = సమస్తమైన, 

సుఖమ్ = సుఖకరమైన, 

విలసితమ్ = నా విలాసములు, 

తవ = నీకు, 

సపర్యా పర్యాయః = పరిచర్యలు గా అయి నీ పూజయేఅగుగాక! 

భావము. 

తల్లీ! నా మాటలన్నీ నీ జపముగా, నా కార్యకలాపమంతయూ నీకు అర్పించే ముద్రలుగా, నా గమనము అంతా నీ ప్రదక్షిణగా, నేను భుజించేదంతా నీకు ఆహుతిగా, నిద్రించేటప్పుడు, పరుండినప్పుడు జరుగు దేహములోని మార్పులు- నీకు సాష్టాంగ ప్రణామములుగా, శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధాది సుఖములు నేను ఆత్మార్పణ బుద్దితో చేసే నీ పూజలుగా అగుగాక.

28 వ శ్లోకము.  

సుధామప్యాస్వాద్య ప్రతి భయ జరా మృత్యు హరిణీం

విపద్యంతే విశ్వే విధి శతమఖాద్యా దివిషదః |

కరాళం యత్ క్ష్వేలం కబలితవతః కాలకలనా

న శంభోస్తన్మూలం తవ జనని తాటంక మహిమా || 

పదచ్ఛేదము.

సుధామ్ - అపి- ఆస్వాద్య - ప్రతి - భయ - జరా - మృత్యు - హరిణీమ్ -

విపద్యంతే - విశ్వే - విధి - శతమఖ - ఆది -  దివిషదః -

కరాళమ్ - యత్ - క్ష్వేలమ్ - కబలితవతః - కాల - కలనా -

న - శంభోః - తత్ - మూలమ్ - తవ - జనని - తాటంక - మహిమా.

అన్వయక్రమము.

విధి, శతమఖాద్యాః, విశ్వే, దివిషదః, ప్రతిభయ, జరామృత్యు, హర, ఆస్వాద్య అపి, విపద్యంతే. కరాళమ్, యత్‌ క్ష్వేలమ్, కబళితవతః, శంభోః, కాలకలనా, న, తత్‌ మూలమ్, తవ, తాటంక మహిమా.

పద్యము.

మ.  సుధ సేవించియు మృత్యువొందుదురుగా సోలంగ నా కల్పమా

విధి యింద్రాదులు, కాలకూట విషమున్ విశ్వేశుఁడే త్రాగియున్                    

నిధనంబొందఁడు నిన్నుఁ జేరి మనుటన్ నిక్కంబు, తాటంకముల్

సుధలన్ జిందుచు రక్షణన్ గొలుపనో, శుభ్రాంతరంగప్రభా! ॥ 28 ॥

ప్రతిపదార్థము. 

(హే భగవతి! = ఓ తల్లీ!)

విధి = బ్రహ్మ 

శతమఖాద్యాః = ఇంద్రుడు మొదలగు ముఖ్యమైన, 

విశ్వే = సృష్టిలో ఉన్న 

దివిషదః = దేవతలు, 

ప్రతిభయ = మిక్కిలి భయంకరములయిన 

జరామృత్యు = జరామరణములను 

హరిణీమ్ = పోగొట్టునది అయిన, 

సుధా = అమృతమును, 

ఆస్వాద్య అపి = త్రాగినవారై కూడా, 

విపద్యంతే = కాలధర్మము చెందుచున్నారు. 

కరాళమ్ = భయంకరమైన, 

యత్‌ క్ష్వేలమ్ = ఏ కాలకూటవిషమున్నదో, 

కబళితవతః = అది భక్షించినను, 

శంభోః = (నీపతియైన) శివునకు, 

కాలకలనా = కాలధర్మము, 

న = సంభవించ లేదు, 

తత్‌ మూలమ్ = దానికి కారణము, 

తవ = నీ యొక్క 

తాటంక మహిమా = చెవికమ్మల ( కర్ణాభరణముల) ప్రభావమే, 

భావము. 

తల్లీ ! భయంకరమైన జరామృత్యువులను పరిహరించు అమృతమును త్రాగి కూడా బ్రహ్మేంద్రాది దేవతలందరూ మృతి చెందుతున్నారు. కానీ నీ భర్త అయిన శివునకు- కాలకూటము భుజించినప్పటికీ కల్పాంతములందు కూడా చావు లేడు. దానికి కారణము నీ కర్ణాభరణములయిన తాటంకముల మహిమయే.

29 వ శ్లోకము.  

కిరీటం వైరించం పరిహర పురః కైటభభిదః

కఠోరే కోటీరే స్ఖలసి జహి జంభారి మకుటమ్ |

ప్రణమ్రేష్వేతేషు ప్రసభముపయాతస్య భవనం

భవస్యాభ్యుత్థానే తవ పరిజనోక్తి ర్విజయతే || 

పదచ్ఛేదము.

కిరీటమ్ - వైరించమ్ - పరిహర - పురః - కైటభ - భిదః -

కఠోరే - కోటీరే - స్ఖలసి - జహి - జంభారి - మకుటమ్ -

ప్రణమ్రేషు - ఏతేషు - ప్రసభమ్ -  ఉపయాతస్య - భవనమ్ -

భవస్య - అభ్యుత్థానే - తవ - పరిజన -  ఉక్తిః -  విజయతే.

అన్వయక్రమము.

పురః, వైరించమ్, కిరీటమ్, పరిహర, కైటభ భిదః, కఠోరే, కోటీరే, స్థలసి, జంభారి, మకుటమ్‌, జహి, ఏతేషు,  ప్రణమ్రేషు, భవనమ్, ఉపయాతస్య, భవస్య, ప్రసభ, తవ అభ్యుత్థానే, తవ, పరిజన + ఉక్తి, విజయతే.

పద్యము.

సీ.  విధికిరీటంబిది పదిలంబుగా నీవు తప్పించుకొని నడు, తగులకుండ,

హరి కిరీటంబది, యటు కాలు మోపకు, కాలుకు తగిలినఁ గందిపోవు,

నింద్రమకుటమది, యిటుప్రక్క పోఁబోకు, తగిలినచో బాధ తప్పదమ్మ,

ప్రణమిల్లుచుండిన బ్రహ్మాదులనునెన్ని, పరిజనంబులు నీవు వచ్చుచున్న

తే.గీ. పతికెదురుగనేగఁ గనుచుఁ బలికినట్టి

పలుకు లరయ సర్వోత్కృష్ట భాసితములు,

పరమసుకుమార వరపాద పద్మములకు

వందనంబులు చేసెద నందుమమ్మ! || 29 ||

ప్రతిపదార్థము.

(హే భగవతి! = ఓ తల్లీ!)

పురః = ఎదుట, 

వైరించమ్ = బ్రహ్మకు సంబంధించిన, 

కిరీటమ్ = కిరీటమును, 

పరిహర = తొలఁగ జేయుము, 

కైటభ భిదః = కైటభుడను రాక్షసుని వధించిన విష్ణుమూర్తి యొక్క, 

కఠోరే = కఠినమయిన, 

కోటీరే = కిరీటము అంచులందు తాకి, 

స్థలసి = జాఱెదవేమో, 

జంభారి = దేవేంద్రుని 

మకుటమ్‌ = కిరీటమును, 

జహి = వదలి దూరముగా నడువుము - అని ఈ విధముగా 

ఏతేషు = బ్రహ్మేంద్రాదులు  

ప్రణమ్రేషు = మోకరిల్లుచుండగా, 

భవనమ్ = నీ మందిరమునకు, 

ఉపయాతస్య = వచ్చిన, 

భవస్య = నీ పతియగు పరమేశ్వరునికి, 

ప్రసభ = వెంటనే, 

తవ అభ్యుత్థానే = నీవు ఎదురు వెళ్ళు సమయమందు, 

తవ = నీ యొక్క, 

పరిజన + ఉక్తి = సేవికల వచనము, 

విజయతే = సర్వోత్కర్షతో విరాజిల్లుచున్నది.  

భావము. 

మాతా! నీ మందిరమునకు నీ పతియగు పరమేశ్వరుడు వచ్చిన తరుణములో, నీవు వెనువెంటనే స్వాగత వచనములతో ఎదురేగి, ఆయనను పలుకరించుటకు లేచి ముందుకు సాగు ప్రయత్నములోనుండగా – దారిలో నీకు సాష్టాంగ దండప్రణామము లాచరించు స్థితిలోనున్న బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రాదుల యొక్క కిరీటములు- నీ పాదములకు అడ్డు తగులుతాయి అన్న ఉద్దేశ్యముతో- వీటిని జాగ్రత్తగా దాటుతూ నడువుమని చెప్పే నీ పరిచారికల మాటలు ఎంతో గొప్పవిగా ఉన్నవి.

30 వ శ్లోకము.  

స్వదేహోద్భూతాభిర్ఘృణిభిరణిమాద్యాభిరభితో

నిషేవ్యే నిత్యే త్వా మహమితి సదా భావయతి యః |

కిమాశ్చర్యం తస్య త్రినయన సమృద్ధిం తృణయతో

మహాసంవర్తాగ్నిర్విరచయతి నీరాజనవిధిమ్ || 

పదచ్ఛేదము.

స్వదేహ - ఉద్భతాభిః - ఘృణిభిః - అణిమాద్యాభిః - అభితః -

నిషేవ్యే - నిత్యే - త్వామ్ - అహమ్ - ఇతి - సదా - భావయతి - యః -

కిమ్ - ఆశ్చర్యమ్ - తస్య - త్రి నయన - సమృద్ధిమ్ - తృణయతః -

మహా - సంవర్త -  అగ్నిః - విరచయతి - నీరాజన - విధిమ్.

అన్వయక్రమము.

నిత్యే, నిషేవ్యే, స్వదేహ + ఉద్భూతాభిః, ఘృణిభిః, అణిమా + ఆద్యాభిః, అభితః, త్వామ్, అహం ఇతి, సదా, యః, భావయతి, త్రినయన సమృద్ధిమ్, తృణయతః, తస్య, మహా సంవర్త + అగ్ని, నీరాజన విధిమ్, కరోతి, కిం ఆశ్చర్యమ్.

పద్యము.

శా.  అమ్మా! నిత్యవు, నీ పదాబ్జ జనితంబౌ కాంతులే సిద్ధులో

యమ్మా! వాటికి మధ్యనున్న నినుఁ దానంచెంచు భక్తుం డహో

నెమ్మిన్ సాంబు సమృద్ధినైనఁ గొనఁ డా నిత్యాత్మునే యెన్నుచున్

సమ్మాన్యంపు నివాళియౌ నతనికిన్ సంవర్త కాలాగ్నియున్.  30.

ప్రతిపదార్థము.

నిత్యే = ఆద్యంతములు లేని తల్లీ !, 

నిషేవ్యే = చక్కగా సేవింపదగిన మాతా! 

స్వదేహ + ఉద్భూతాభిః = (తన)నీకు సంబంధించిన దేహము నుండి, (అనగా - ప్రస్తుతము పాదముల నుండి)ఉద్భవించినట్టి, 

ఘృణిభిః = కిరణములతోడను, 

అణిమా + ఆద్యాభిః = అణిమాగరిమాది అష్టసిద్ధులతోడను, 

అభితః = చుట్టును ఉండు వానితోడను, (కూడి), 

త్వామ్ = (ఉన్న) నిన్ను, 

అహం ఇతి = నేను అను అహంభావన చేత, 

సదా = ఎల్లవేళల, 

యః = ఏ సాధకుడు, 

భావయతి = ధ్యానము చేయునో, 

త్రినయన సమృద్ధిమ్ = సదాశివుని యొక్క ఐశ్వర్యమును, 

తృణయతః = తృణీకరించుచున్న గడ్డి పోచవలె నెంచుచున్న, 

తస్య = ఆ సాధకునికి, 

మహా సంవర్త + అగ్ని = మహా ప్రళయాగ్ని, 

నీరాజన విధిమ్ = నీరాజనమును, 

కరోతి = ఇచ్చుచున్నది (అని అనుటలో), 

కిం ఆశ్చర్యమ్ = ఏమి ఆశ్చర్యము ఇది ? 

భావము. 

అమ్మా! నిత్యురాలవగు నీ చరణములనుండి ఉద్భవించిన కాంతులతో, అణిమ, మహిమా మొదలైన అష్ట సిద్ధులతో కూడిన నిన్ను “నీవే నేను” అనే భావముతో, నిత్యమూ ధ్యానము చేయు భక్తుడు ముక్కంటి అయిన శివుని ఐశ్వర్యమును కూడ తృణీకరించగలడు. ఇక వానికి ప్రళయకాలాగ్ని నీరాజనమువలె అగుచున్నదనుటలో ఆశ్చర్యమేమున్నది?

జైహింద్.

సౌందర్యలహరి పద్యాలు 21-25. రచన శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు,సంగీతం, గానం...శ్రీమతి వల్లూరి సరస్వతి l

జైశ్రీరామ్.

21 వ శ్లోకము.  

తటిల్లేఖా తన్వీం తపన శశి వైశ్వానర మయీం

నిషణ్ణాం షణ్ణామప్యుపరి కమలానాం తవ కలాం |

మహాపద్మాటవ్యాం మృదితమలమాయేన మనసా

మహాంతః పశ్యంతో దధతి పరమానంద లహరీమ్ || 

పదచ్ఛేదము.

తటిత్ - లేఖా - తన్వీమ్ - తపన - శశి - వైశ్వానర - మయీమ్ -

నిషణ్ణామ్ -  షణ్ణాన్ - అపి - ఉపరి - కమలానామ్ -  తవ - కలామ్ - |

మహా పద్మాటవ్యామ్ -  మృదిత - మల మాయేన - మనసా -

మహాంతః - పశ్యంతః -  దధతి - పరమ - ఆనంద - లహరీమ్.

అన్వయక్రమము.

తటిత్‌ + లేఖా, తన్వీమ్, తపన శశి వైశ్వానర మయీమ్, షణ్ణామ్, కమలానామ్, అపి, ఉపరి, మహా పద్మాటవ్యామ్, నిషణ్ణామ్, తవ, కలామ్, మృదిత, మలమాయేన, మనసా, పశ్యన్తః, మహాంతః, పర మానందలహరీమ్, దధతి.

పద్యము.

సీ.  మెరుపు తీగను బోలు మేలైన కాంతితోఁ జంద్రసూర్యాగ్నుల సహజమైన

రూపంబుతోనొప్పి, రూఢిగ షట్ చక్ర ములపైన నొప్పెడి మూలమైన

వర సహస్రారాన వరలు నీ సత్ కళన్ గామాది మలములు క్షాళితమయి,

మనసులన్ గనునట్టి మహితాత్ము లానంద లహరులందేలుదు రిహము మరచి,

తే.గీ.  ఎంత వర్ణించినన్ నిన్నుఁ గొంతె యగును,

శంకరాచార్యులే కాదు శంకరుఁడును

నిన్ను వర్ణింపలేడమ్మ! నిరుపమాన

సగుణ నిర్గుణ సాక్షి వో చక్కనమ్మ! ॥ 21 ॥

ప్రతిపదార్థము.

(హే భగవతి! = ఓ జననీ!)

తటిత్‌ + లేఖా = మెఱువు తీగవంటి, 

తన్వీమ్ = శరీరము కలదియు,

తపన శశి వైశ్వానర మయీమ్ = సూర్యచంద్రాగ్ని రూపము కలదియు, 

షణ్ణామ్ = ఆరు సంఖ్యగలదియు, 

కమలానామ్ = పద్మముల యొక్క ( షట్చక్రముల యొక్క,) 

అపి = మరియు, 

ఉపరి = పై భాగమందు, 

మహా పద్మాటవ్యామ్ = గొప్పతామర తోటయందు (సహస్రార కమలమందు,) 

నిషణ్ణామ్ = కూర్చున్న, 

తవ = నీ యొక్క, 

కలామ్ = సాదాఖ్య బైందవీ కళచే, 

మృదిత = క్షాళనము కావింపబడిన, 

మలమాయేన = కామాది మలినములు, 

అనగా - మాయ, అవిద్య, అహంకారాదులు గల, 

మనసా = మనస్సు చేత, 

పశ్యన్తః = చూచుచున్న, 

మహాంతః = సజ్జనులు, 

పర మానందలహరీమ్ = ఉత్తమ సుఖానుభవ రసానంద ప్రవాహమును, 

దధతి = పొందుచున్నారు.  

భావము. 

తల్లీ! భగవతీ! మెరుపు తీగవలె సొగసైన, సూక్ష్మమైన, పొడవైన, ప్రకాశించు లక్షణము కలిగిన, సూర్య చంద్రాగ్ని స్వరూపమైనది, షట్చక్రాలకు పైన సహస్రారంలో మహాపద్మాటవిలో కూర్చున్న నీ యొక్క సాదాఖ్య అనే బైందవీ కళను- కామాది మలినములను పోగొట్టుకున్న మహాపురుషులైన యోగీశ్వరులు ధ్యానించి, మహానంద ప్రవాహములో ఓలలాడుచున్నారు. 

22 వ శ్లోకము.  

భవాని త్వం దాసే మయి వితర దృష్టిం సకరుణాం

ఇతి స్తోతుం వాంఛన్ కథయతి భవాని త్వమితి యః |

తదైవ త్వం తస్మై దిశసి నిజసాయుజ్య పదవీం

ముకుంద బ్రహ్మేంద్ర స్ఫుట మకుట నీరాజితపదామ్ || 

పదచ్ఛేదము.

భవాని - త్వమ్ - దాసే - మయి - వితర - దృష్టిం  - సకరుణామ్ -

ఇతి - స్తోతుమ్ -  వాంఛన్ - కథయతి - భవాని - త్వమ్ - ఇతి - యః  -

తత్ -  ఏవ - త్వమ్ -  తస్మై - దిశసి  - నిజ - సాయుజ్య - పదవీమ్ -

ముకుంద - బ్రహ్మ - ఇంద్ర స్ఫుట - మకుట - నీరాజిత - పదామ్.

అన్వయక్రమము.

భవాని!త్వమ్, దాసే, మయి, సకరుణామ్, దృష్టిమ్, వితర, ఇతి, స్తోతుమ్, వాంఛన్‌, “భవానిత్వం' ఇతి, కథయతి, తస్మై, త్వమ్, తదైవ, ముకుంద, బ్రహ్మ, ఇంద్ర, స్ఫుట మకుట, నీరాజిత, పదామ్, నిజ సాయుజ్య పదవీమ్, దిశసి.

పద్యము.

ఉ.  అమ్మ! భవాని! దాసుఁడ, మహాకరుణన్ గనుమంచునెంచి నే

నమ్మ! భవాని నీవనుచు నార్తిగ పల్కుచునుండునంత నా

బమ్మయు, నింద్రుఁడున్, హరి, సభక్తిని గొల్చెడి నీదు పాద పీ

ఠమ్మునఁ జేరఁ జేయుచు నెడందను గాంచుచు ముక్తి నిత్తువే. ॥ 22 ॥ 

ప్రతిపదార్థము.

భవాని! = ఓ భవానీ జననీ!

త్వమ్ = నీవు, 

దాసే = దాసుడనైన, 

మయి = నాయందు, 

సకరుణామ్ = దయతో కూడిన, 

దృష్టిమ్ = చూపును, 

వితర = ప్రసరింప చేయుము, 

ఇతి = ఈ ప్రకారముగా, 

స్తోతుమ్ = స్తుతించుటకు, 

వాంఛన్‌ = ఇచ్చగించువాడై, 

“భవానిత్వం' ఇతి = “భవానిత్వం అని, 

కథయతి = పలుకునో, 

తస్మై = ఆ విధముగా ఉచ్చరించు వానికి, 

త్వమ్ = నీవు, 

తదైవ = ఆ విధముగా ఉచ్చరించుట పూర్తి కాకమునుపే, 

ముకుంద = విష్ణువు, 

బ్రహ్మ = బ్రహ్మదేవుడు, 

ఇంద్ర = దేవేంద్రుడు అనువారి యొక్క, 

స్ఫుట మకుట = స్పష్టముగా కనబడు కాంతివంతమగు కిరీటముల చేత, 

నీరాజిత = హారతి ఇవ్వబడిన, 

పదామ్ = అడుగులు కల, 

నిజ సాయుజ్య పదవీమ్ = నీ తోడి తాదాత్మ్యము అను పదవిని, 

దిశసి = ఇచ్చెదవు.   

భావము.  

“తల్లీ! భవానీ! నేను దాసుడను. నీవు నా యందు దయతో కూడిన నీ చల్లని చూపును ప్రసరింపచేయుము” అని  స్తుతిస్తూ, “భవానీత్వం” అని మొదలుపెట్టి ఇంకా చెప్పబోయేలోపే వారికి హరి బ్రహ్మేంద్రులు రత్న కిరీటములచే హారతి పట్టబడు నీ పద సాయుజ్యమును ఇచ్చెదవు.

23 వ శ్లోకము.  

త్వయా హృత్వా వామం వపురపరితృప్తేన మనసా

శరీరార్ధం శంభోరపరమపి శంకే హృతమభూత్ |

యదేతత్ త్వద్రూపం సకలమరుణాభం త్రినయనం

కుచాభ్యామానమ్రం కుటిల శశిచూడాల మకుటమ్ || 

పదచ్ఛేదము.

త్వయా - హృత్వా - వామమ్ -  వపుః - అపరితృప్తేన - మనసా -

శరీర - అర్ధమ్ -  శంభోః - అపరమ్ - అపి - శంకే - హృతమ్ - అభూత్  -

యత్ - ఏతత్  - త్వత్ -  రూపమ్ - సకలమ్ -  అరుణ - అభమ్ -  త్రినయనమ్ -

కుచాభ్యామ్ -  ఆనమ్రమ్ - కుటిల - శశి చూడాల - మకుటమ్.

అన్వయక్రమము.

త్వయా, శంభోః, వామమ్, వపుః, హృత్వా, అపరితృప్తేన, మనసా, అపరమ్, శరీరార్ధం అపి, హృతమ్, అభూత్‌, శంకే, యత్‌, ఏతత్‌, త్వత్‌ రూపమ్, సకలమ్, అరుణాభమ్, త్రినయనమ్, కుచాభ్యామ్, ఆనమ్రమ్, కుటిల, శశిచూడాల మకుటమ్.

పద్యము.

సీ.  వామ భాగము నీవు భవునిలో గ్రహియించి, సంతృప్తి కనకేమొ శంభురాజ్ఞి! 

కుడిసగముం గూడఁ గోరి కొంటివనుచు శంక కలుగుచుండె జయనిధాన!

భవ్యారుణప్రభల్ వామ దక్షిణభాగముల నీదు దేహంబు పొంది యుండె,

నేత్రత్రయంబొప్పె, నీ కుచభారాన వంగినమేనాయె, వంకరైన

తే.గీ.  చంద్ర రేఖ నీ శిరమునఁ జక్కఁగాను 

వినుత చూడామణి మకుట మన రహించె,

నిట్టి హేతువులుండుటన్ గట్టిగాను

శంక కలిగెను నాకు నో జయనిధాన! ॥ 23 ॥

ప్రతిపదార్థము. 

(హే భగవతి! = ఓ జననీ!)

త్వయా = నీ చేత, 

శంభోః = శివుని యొక్క, 

వామమ్ = ఎడమ భాగమైన, 

వపుః = దేహము, 

హృత్వా = అపహరించి, 

అపరితృప్తేన = సంతుష్టినొందని, 

మనసా = మనస్సు చేత, 

అపరమ్ = రెండవ (కుడి) భాగమైన, 

శరీరార్ధం అపి = శివుని శరీరము యొక్క రెండవ దైనకుడి భాగమును సైతము, 

హృతమ్ = గ్రహింపబడినదిగా, 

అభూత్‌ = ఆయెనని, 

శంకే = సందేహపడెదను, 

యత్‌ = ఏ కారణము వలన, 

ఏతత్‌ = (నా హృదయములో భాసించు) ఈ, 

త్వత్‌ రూపమ్ = నీ దేహము, 

సకలమ్ = వామ దక్షిణ భాగములు రెండును, 

అరుణాభమ్ = ఎఱ్ఱని కాంతి గలదియు, 

త్రినయనమ్ = మూడు కన్నులతో గూడినదియు, 

కుచాభ్యామ్ = స్తన యుగ్మముచే, 

ఆనమ్రమ్ = కొద్దిగా ముందుకు వంగినదియు, 

కుటిల = వంకరగా నుండు 

శశిచూడాల మకుటమ్ = చంద్రకళచే శిరోమణి గల కిరీటము గలదై ఒప్పుచున్నదియును అగుటవలననే సుమా.

భావము. 

తల్లీ! జగజ్జననీ! నీ దేహమంతా అరుణకాంతులు వెదజల్లుతూ, మూడు కన్నులు గలిగి, స్తనభారముచే కొద్దిగా వంగినట్లు కనబడుతూ, నెలవంకను శిరోమణిగా కలిగియుండుటను చూడగా – మొదట నీవు శివుని శరీర వామభాగమును హరించి, అంతటితో సంతృప్తి చెందక, కుడిభాగమైన శరీరార్ధమును కూడా హరించితివి కాబోలునని సందేహము కలుగుచున్నది.

24 వ శ్లోకము.  

జగత్సూతే ధాతా హరిరవతి రుద్రః క్షపయతే

తిరస్కుర్వన్నేతత్ స్వమపి వపురీశస్తిరయతి |

సదా పూర్వస్సర్వం తదిద మనుగృహ్ణాతి చ శివ

స్తవాజ్ఞా మాలంబ్య క్షణచలితయోర్భ్రూలతికయోః || 

పదచ్ఛేదము.

జగత్ - సూతే - ధాతా - హరిః - అవతి - రుద్రః - క్షపయతే -

తిరస్కుర్వన్ -  ఏతత్ - స్వమ్ -  అపి - వపుః -ఈశః - స్తిరయతి -

సదా - పూర్వః - సర్వమ్ - తత్ - ఇదమ్ - అనుగృహ్ణాతి - చ శివః -

తవ -  ఆజ్ఞామ్ - ఆలంబ్య  - క్షణ - చలితయోః - భూ లతికయోః.

అన్వయక్రమము.

ధాతా, జగత్‌, సూతే, హరిః, అవతి, రుద్రః, క్షపయతే, ఈశః, ఏతత్‌, తిరస్కుర్వన్‌, స్వమపి, వపుః, తిరయతి,  సదాపూర్వః, శివః, తదిదమ్, క్షణ చలితయోః, తవ, భ్రూలతికయోః, ఆజ్ఞామ్, ఆలంబ్య, అనుగృహ్ణాతి.

పద్యము.

ఉ.  హే కరుణామయీ! విధి గణించుచుఁ జేయును సృష్టి, విష్ణు వా

శ్రీకర సృష్టిఁ బెంచు, హృతిఁ జేయును రుద్రుఁడు, నీ త్రిమూర్తులన్

బ్రాకటమొప్ప నెట్టి, తన రమ్యసుదేహము దాచు నీశుఁడున్,

నీ కను సన్నచే మరల నేర్పునఁ  గొల్పు సదాశివుండు తాన్. ॥ 24 ॥

ప్రతిపదార్థము.

(హే భగవతి! = ఓ జననీ!)

ధాతా = బ్రహ్మ, 

జగత్‌ = ప్రపంచమును, 

సూతే = సృజించుచున్నాడు, 

హరిః = విష్ణువు, 

అవతి = పాలించి రక్షించుచున్నాడు, 

రుద్రః= రుద్రుడు, 

క్షపయతే = లీనము చేయుచున్నాడు, 

ఈశః = ఈశ్వరుడు, 

ఏతత్‌ = ఈ ముగ్గుఱిని, 

తిరస్కుర్వన్‌ = తిరస్కరించు వాడై, 

స్వమపి = తనదగు, 

వపుః = శరీరమును, 

తిరయతి = అంతర్ధానమును పొందించుచున్నాడు,  

సదాపూర్వః = సదా అను శబ్దము ముందు గల, 

శివః = (సదా) శివుడు, 

తదిదమ్ = (ఈ చెప్పబడిన) తత్త్వ చతుష్టయమును, 

క్షణ చలితయోః = క్షణ కాలమాత్ర వికాసము గల, 

తవ = నీ యొక్క, 

భ్రూ లతికయోః = కనుబొమల యొక్క, 

ఆజ్ఞామ్ = ఆజ్ఞను, 

ఆలంబ్య = పొంది, 

అనుగృహ్ణాతి = అనుగ్రహంచుచున్నాడు. అనగా మఱల సృజించు చున్నాడు. 

భావము. 

అమ్మా! నీ లతలవంటి కనుబొమల కదలికనుండి ఆజ్ఞను స్వీకరించి, బ్రహ్మ ప్రపంచమును సృష్టించును. విష్ణువు పాలించును. రుద్రుడు లయింపజేయును. ఈశ్వరుడు ఈ త్రయమును తన శరీరమునందు అంతర్ధానము నొందించును. సదాశివుడు నీ కటాక్షమును అనుసరించి ఈ నాలుగు పనులను మరలా ఉద్ధరించుచున్నాడు.

25 వ శ్లోకము.  

త్రయాణాం దేవానాం త్రిగుణ జనితానాం తవ శివే

భవేత్ పూజా పూజా తవ చరణయోర్యా విరచితా |

తథా హి త్వత్పాదోద్వహన మణిపీఠస్య నికటే

స్థితా హ్యేతే శశ్వన్ముకుళిత కరోత్తంస మకుటాః || 

పదచ్ఛేదము.

త్రయాణామ్ -  దేవానామ్ -  త్రిగుణ - జనితానామ్ -  తవ - శివే -

భవేత్ - పూజా - పూజా - తవ - చరణయోః - యా -  విరచితా -

తథా హి - త్వత్ - పాద - ఉద్వహన - మణి పీఠస్య - నికటే -

స్థితాః - ఏతే - శశ్వత్ - ముకుళిత - కర - ఉత్తంస - మకుటాః .

అన్వయక్రమము.

శివే! తవ, త్రిగుణ జనితానామ్, త్రయాణామ్, దేవానామ్, తవ, చరణయోః, యా పూజా, విరచితా, పూజా, భవేత్‌, తథాహి, త్వత్పాద, ఉద్వహన, మణిపీఠస్య, నికటే, శశ్వత్‌, ముకుళిత, కర, ఉత్తంస, మకుటాః, ఏతే, స్తితాః.

పద్యము.

ఉ.  నీదు గుణత్రయంబున గణింప త్రిమూర్తులు పుట్టిరోసతీ!

నీ దరి నిల్చి మ్రొక్కిన, గణింతురు వారలు వారికన్నటుల్,

మోదముతోడ నిన్నుఁ గని పూజ్యముగా మది నిల్పి కొల్తురే,

నీ దయ కల్గినన్ గలుగు నీ పద పంకజ సేవ మాకిలన్.॥ 25 ॥

ప్రతిపదార్థము.

శివే! = ఓ భవానీ! 

తవ = నీ యొక్క, 

త్రిగుణ జనితానామ్ = సత్త్వ రజస్తమో గుణముల వలన ఉద్భవించిన, 

త్రయాణామ్ = ముగ్గుఱైన, 

దేవానామ్ = బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులకు, 

తవ = నీ యొక్క, 

చరణయోః = పాదములందు, 

యా పూజా = ఏ పూజ, 

విరచితా = చేయఁబడినదో, 

పూజా = అదియే పూజగా, 

భవేత్‌ = అగును. (వేరొకటి పూజ కాదు - అని భావము) 

తథాహి = ఇది యుక్తము, (ఏలననగా) 

త్వత్పాద = నీ పాదములను, 

ఉద్వహన = వహించుచున్న, 

మణిపీఠస్య = రత్న పీఠము యొక్క, 

నికటే = సమీపము నందు, 

శశ్వత్‌ = ఎల్లపుడూ, 

ముకుళిత = మోడ్చబడిన 

కర = హస్తములే, 

ఉత్తంస = శిరోభూషణముగాగల, 

మకుటాః = కిరీటములు గలవారై, 

ఏతే = ఈ త్రిమూర్తులు, 

స్తితాః = వర్తించుచున్నారు కాబట్టి.

భావము. 

తల్లీ! నీ సత్త్వరజస్తమోగుణములచేత జనించిన బ్రహ్మ విష్ణు రుద్రులు ముగ్గురూ, నీవు పాదములుంచెడి మణిపీఠమునకు దగ్గరగా చేతులు జోడించి, శిరస్సున దాల్చి ఎల్లప్పుడు నిలిచి ఉండెదరు. అందువలన నీ పదములకు చేసే పూజ త్రిమూర్తులకు కూడా పూజ అగుచున్నది.

జైహింద్.

సౌందర్యలహరి పద్యాలు 16-20. రచన శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు,సంగీతం, గానం...శ్రీమతి వల్లూరి సరస్వతి .

జైశ్రీరామ్.

16 వ శ్లోకము.  

కవీంద్రాణాం చేతః కమలవన బాలాతప రుచిం

భజంతే యే సంతః కతిచిదరుణామేవ భవతీమ్ |

విరించి ప్రేయస్యాస్తరుణతర శృంగార లహరీ

గభీరాభిర్వాగ్భిర్విదధతి సతాం రంజనమమీ || 

పదచ్ఛేదము.

కవీంద్రాణాన్ - చేతః - కమల వన - బాల - ఆతప - రుచిమ్ -

భజంతే - యే - సంతః - కతిచిత్ - అరుణామ్ - ఏవ - భవతీమ్ -

విరించి - ప్రేయస్యాః - తరుణతర - శృంగార లహరీ -

గభీరాభిః - వాగ్భిః - విదధతి - సతామ్ -  రంజనమ్ - అమీ.

అన్వయక్రమము.

కవీంద్రాణామ్,  చేతః, కమలవన, బాలాతపరుచిమ్, అరుణాం + ఏవ, భవతీమ్, కతిచిత్‌, యే -   సంతః, భజంతే, అమీ, విరించి ప్రేయస్యాః,  తరుణతర, శృంగార, లహరీ, గభీరాభిః, వాగ్భిః, సతామ్, రంజనమ్, విదధతి. 

పద్యము.

చం.  కవుల సుచేతనాబ్జవన గణ్య దినాది రవిప్రకాశమౌ,

ప్రవర మనోజ్ఞమౌ నరుణ పావననామ! నినున్ భజించుచున్

బ్రవరులు బ్రహ్మరాజ్ఞి పరువంపు విలాస ఝరీ గభీరమౌ

శ్రవణ సుపేయ వాగ్ఝరిని ప్రాజ్ఞులకున్ బరితృప్తినిత్తురే. ॥ 16 ॥

ప్రతిపదార్థము.  

(హే భగవతి! = ఓ జననీ!)

కవీంద్రాణామ్ = కవిశ్రేష్ఠుల యొక్క,  

చేతః = చిత్తములు అనెడి 

కమలవన = పద్మ వనములకు, 

బాలాతపరుచిమ్ = ఉదయసూర్యుని కాంతి వంటిదగు, 

అరుణాం + ఏవ = అరుణ యను పేరు గల, 

భవతీమ్ = నిన్ను, 

కతిచిత్‌ = కొందఱు,  

యే - సంతః = ఏ విబుధ జనులు, 

భజంతే = సేవించుదురో 

అమీ = అట్టి వీరు, 

విరించి ప్రేయస్యాః = సరస్వతీ దేవి యొక్క,  

తరుణతర = ఉప్పాంగు పరువపు, 

శృంగార = శృంగార రసము యొక్క, 

లహరీ = కెరటము వలె, 

గభీరాభిః = గంభీరములైన, 

వాగ్భిః = వాగ్విలాసము చేత, 

సతామ్ = సత్పురుషులకు, 

రంజనమ్ = హృదయానందమును, 

విదధతి = చేయుచున్నారు. 

భావము. 

తల్లీ! బాల సూర్యుని కాంతి- పద్మములను వికసింపజేసినట్లుగా, కవీంద్రుల హృదయ పద్మములను వికసింపచేసే నిన్ను, అరుణవర్ణముగా ధ్యానించే సత్పురుషులు- సరస్వతీదేవి నవయౌవన శృంగార ప్రవాహము వంటి గంభీరమైన వాగ్విలాస సంపదతో, సత్పురుషుల హృదయములను రంజింపచేసెదరు.

17 వ శ్లోకము.  

సవిత్రీభిర్వాచాం శశిమణి శిలాభంగ రుచిభి

ర్వశిన్యాద్యాభిస్త్వాం సహ జనని సంచింతయతి యః |

స కర్తా కావ్యానాం భవతి మహతాం భంగిరుచిభి

ర్వచోభిర్వాగ్దేవీ వదన కమలామోద మధురైః || 

పదచ్ఛేదము.

సవిత్రీభిః - వాచామ్ -  శశిమణి శిలా - భంగ రుచిభిః -

వశిన్యాద్యాభిః - త్వామ్ -సహ - జనని - సంచింతయతి - యః -

స కర్తా - కావ్యానామ్ - భవతి - మహతామ్ - భంగి - రుచిభిః -

వచోభిః - వాగ్దేవీ - వదన కమల - ఆమోద - మధురైః

అన్వయక్రమము.

జనని, వాచామ్, సవిత్రీభిః, శశిమణి శిలా, భంగ, రుచిభిః, వశిన్యాదిభిః సహ, త్వామ్, యః, సంచింతయతి, సః, మహతామ్, భంగి, రుచిభిః, వాగ్దేవీ వదన కమల, ఆమోద,మధురైః, వచోభిః, కావ్యానామ్, కర్తాభవతి.

పద్యము.

సీ.  అనుపమవాక్కునకును మూలహేతువై చంద్రకాంతిమణుల చక్కనైన

ముక్కల కాంతులఁ బోలి వశిన్యాది శక్తులతోఁ గూడ చక్కగ నిను

నెవరు ధ్యానింతురో యిలపైన వారలు మహనీయ సుకవుల మాన్యతయును,

రసవత్తరంబును, రమ్య సరస్వతీ ముఖపద్మసంభూత పూజ్య వాక్సు

ధామోద మధుర మహావచనంబులన్ గమనీయమైనట్టి కావ్యకర్త

తే.గీ.  యగుట నిక్కంబు, శాంభవీ! ప్రగణితముగ,

శక్తి సామర్థ్యముల ననురక్తితోడ

నాకునొసగంగ వేడెదన్ శ్రీకరముగ

నిన్నుఁ గవితలన్ వర్ణింప నిరుపమముగ. ॥ 17 ॥

ప్రతిపదార్థము.  

జనని = ఓ జననీ!

వాచామ్ = వాక్కులకు, 

సవిత్రీభిః = జనక స్థానీయులును, 

శశిమణి శిలా = చంద్రకాంతమణుల, 

భంగ = ముక్కల యొక్క, 

రుచిభిః = కాంతులను పోలెడు, 

వశిన్యాదిభిః సహ = వశినీ మొదలగు శక్తులతో గూడ, 

త్వామ్ = నిన్ను 

యః = ఎవడు, 

సంచింతయతి = చక్కగా ధ్యానించునో 

సః = అతఁడు, 

మహతామ్ = వాల్మీకి మొదలైన మహాకవుల యొక్క, 

భంగి = (రచనల) రీతుల వలె నుండు 

రుచిభిః = రసవంతమైన, 

వాగ్దేవీ వదన కమల = సరస్వతీదేవి ముఖము అనెడు కమలము నందలి, 

ఆమోద = పరిమళముచేత, 

మధురైః = మధురములైన, 

వచోభిః = వాక్సంపత్తితో, 

కావ్యానామ్ = కావ్యములకు, 

కర్తా భవతి = రచయితగా సమర్ధుఁడగు చున్నాడు. 

భావము. 

జగజ్జననీ! వాక్కులను సృజించు వారు, చంద్రకాంతమణుల శకలముల వలె తెల్లనైన దేహముల కాంతికలవారు అగు – వశినీ మొదలగు శక్తులతో కూడిన నిన్ను ఎవరు చక్కగా ధ్యానించునో వాడు – మహాకవులైన వాల్మీకి కాళిదాసాదుల కవిత్వరచన వలె మధురమైన, శ్రవణరమణీయమైన, సరస్వతీ దేవి యొక్క ముఖ కమల పరిమళములను వెదజల్లు మృదువైన వాక్కులతో – రసవంతమైన కావ్య రచన చేయగల సమర్థుఁడగును.

18 వ శ్లోకము.  

తనుచ్ఛాయాభిస్తే తరుణ తరణి శ్రీసరణిభి

ర్దివం సర్వాముర్వీమరుణిమ నిమగ్నాం స్మరతి యః |

భవంత్యస్య త్రస్యద్వన హరిణ శాలీన నయనాః

సహోర్వశ్యా వశ్యాః కతి కతి న గీర్వాణ గణికాః || 

పదచ్ఛేదము.

తనుచ్ఛాయాభిః - తే - తరుణ తరణి - శ్రీ సరణిభిః -

దివమ్ - సర్వామ్ -  ఉర్వీమ్ - అరుణిమ - నిమగ్నామ్ - స్మరతి - యః -

భవంతి - అస్య- త్రస్యతి -  వన హరిణ శాలీన - నయనాః -

సహ -  ఊర్వశ్యా - వశ్యాః - కతి కతి - న -  గీర్వాణ గణికాః.

అన్వయక్రమము.

తరుణ తరణి, శ్రీ సరణిభిః, తే, తనుచ్ఛాయాభిః, సర్వా, దివమ్, ఉర్వీమ్, అరుణిమ, నిమగ్నామ్, యః, స్మరతి, అస్య, త్రస్యత్‌, వనహరిణ, శాలీన, నయనాః, గీర్వాణ గణికాః, ఊర్వశ్యాసహ, కతికతి, న వశ్యాః భవంతి.

పద్యము.

సీ.  తరుణ తరుణిఁ బోలు నిరుపమ కాంతితో వెలిఁగెడి నీదైన వెలుఁగు లమరి

యాకాశమున్ భూమినంతటన్ గాంతులు చెలఁగు నా యరుణిమన్ దలచు నెవ్వ

డట్టి సాధకునికి హరిణముల కరణి బెదరుచూపుల సుర వేశ్యలు మరి

యూర్వశిఁ బోలెడి సర్వాంగసుందరుల్ వశముకాకెట్టుల మసలగలరు?

తే.గీ.  నిన్ను నిరతంబుఁ గొలిచెడి నిత్యభక్తి

నాకొసంగుము మాయమ్మ! శ్రీకరముగ,

నీదు పాద పరాగమే నియతిఁ గొలుపు

నాకుఁ బ్రాపింపఁ జేయుమో నయనిధాన! ॥ 18 ॥

ప్రతిపదార్థము.  

(హే భగవతి! = ఓ అమ్మా!)

తరుణ తరణి = ఉదయ సూర్యుని యొక్క, 

శ్రీ సరణిభిః = కాంతి సౌభాగ్యమును బోలు, 

తే = నీ యొక్క, 

తనుచ్ఛాయాభిః = దేహపు కాంతుల చేత, 

సర్వా = సమస్తమైన, 

దివమ్ = ఆకాశమును, 

ఉర్వీమ్ = భూమిని, 

అరుణిమ = అరుణ వర్ణము నందు, 

నిమగ్నామ్ = మునిగినదానిగా, 

యః = ఏ సాధకుడు, 

స్మరతి = తలంచుచున్నాడో, 

అస్య = అట్టి సాధకునికి, 

త్రస్యత్‌ = బెదరుచుండు, 

వనహరిణ = అడవి లేళ్ళ యొక్క, 

శాలీన = సుందరము లైన, 

నయనాః = కన్నులు కలిగిన వారు, 

గీర్వాణ గణికాః = దేవలోక వేశ్యలు, 

ఊర్వశ్యాసహ = ఊర్వశి అను అప్సర స్త్రీతో సహా, 

కతికతి = ఎందరెందరో, 

న వశ్యాః భవంతి = లొంగిన వారుగా ఏల కాకుందురు ? అందఱూ వశ్యులగుదురు. 

భావము. 

జగజ్జననీ! ఉదయించుచున్న బాల సూర్యుని అరుణారుణ కాంతి సౌభాగ్యమును పోలిన నీ దివ్యదేహపు కాంతులలో- ఈ సమస్తమైన ఆకాశము, భూమి మునిగి ఉన్నట్లు భావించి ధ్యానించే సాధకునికి- బెదురు చూపులతో ఉండు లేడి వంటి కన్నులు కలిగిన దేవలోక అప్సర స్త్రీలు ఊర్వశితో సహా వశులవుతారు.

19 వ శ్లోకము.  

ముఖం బిందుం కృత్వా కుచయుగమధస్తస్య తదధో

హరార్ధం ధ్యాయేద్యో హరమహిషి తే మన్మథ కలామ్ |

స సద్యః సంక్షోభం నయతి వనితా ఇత్యతిలఘు

త్రిలోకీమప్యాశు భ్రమయతి రవీందుస్తనయుగామ్ || 

పదచ్ఛేదము.

ముఖమ్ - బిందుమ్ -  కృత్వా - కుచయుగమ్ - అధః - తస్య - తత్ - అధః -

హర + అర్ధమ్ -  ధ్యాయేత్ - యః -  హరమహిషి - తే - మన్మథ - కలామ్ -

స - సద్యః - సంక్షోభమ్ - నయతి-  వనితా - ఇతి - అలఘు -

త్రిలోకీమ్ - అపి - ఆశు - భ్రమయతి - రవీందు స్తనయుగామ్.

అన్వయక్రమము.

హరమహిషి, ముఖమ్, బిందుమ్, కృత్వా, తస్య, అధః, కుచయుగమ్, కృత్వా, తత్‌, అధః, హరార్థమ్, కృత్వా, తత్ర, తే, మన్మథ కలామ్, యః, ధ్యాయేత్‌, సః, సద్యః, వనితా, సంక్షోభమ్, నయతి ఇతి, అతిలఘు, రవీందు, స్తనయుగామ్,  త్రిలోకీం అపి, ఆశు, భ్రమయతి.

పద్యము.

సీ.  శ్రీచక్రముననున్నచిన్మయ బిందువున్ నీముఖసీమగాఁ బ్రేమఁ గనుచు,

దానిక్రిందను కుచ ద్వయము నాక్రిందను శివునర్ధభాగమౌ భవుని సతిని,

బిందువు క్రిందను వెలుఁగు త్రికోణాన క్లీమ్ బీజమున్ మదిన్ లీలఁ గనుచు

నెవరుందురో వార లెవరినైననుగాని మోహంబులో ముంచి ముగ్ధులుగను

తే.గీ. జేయఁ గలుగుదురోయమ్మ! శ్రీ రవీందు

లను గుచములుగ నొప్పెడి వినుతయౌ త్రి

లోకినిని భ్రమన్ ముంచు తా నేకబిగిని

శీఘ్రముగనమ్మ, నీ శక్తి చెప్పఁ దరమె? ॥ 19 ॥ 

ప్రతిపదార్థము. 

హరమహిషి = శివుని పట్టమహిషివైన ఓ జననీ!

ముఖమ్ = ముఖమును, 

బిందుమ్ = బిందువుగా, 

కృత్వా = చేసి (అనగా - బిందుస్తానమును ముఖముగా ధ్యానించి అని అర్థము), 

తస్య = ఆ ముఖమునకు, 

అధః = క్రిందిభాగమునందు, 

కుచయుగమ్ = స్తనద్వయమును, 

కృత్వా =  (ధ్యానము)చేసి

తత్‌ = ఆ స్తనద్వయమునకు 

అధః = క్రిందుగా, 

హరార్థమ్ = హరునిలో అర్థభాగమై యున్నశక్తి రూపమును ,(త్రికోణమును) 

కృత్వా = ఉంచి

తత్ర = అక్కడ,

తే = నీ యొక్క,

మన్మథ కలామ్ = కామబీజమును,

యః = ఏ సాధకుడు, 

ధ్యాయేత్‌ = ధ్యానించునో, 

సః= ఆ సాధకుడు, 

సద్యః = వెనువెంటనే, 

వనితా = కామాసక్తులగు స్త్రీలను, 

సంక్షోభమ్ = కలవరము, 

నయతి ఇతి = పొందించుచుండుట అనునది , 

అతిలఘు = అతిస్వల్ప విషయము,

రవీందు = 'సూర్యచంద్రులే 

స్తనయుగామ్ = స్తనములుగా గల,  

త్రిలోకీం అపి = ముల్లోకములను సహితము, 

ఆశు = శీఘ్రముగా, 

భ్రమయతి = అతడు భ్రమింప చేయుచున్నాడు . 

భావము. 

ఓ మాతా! నీ మోమును బిందువుగా జేసి, దానిక్రిందుగా కుచయుగమునుంచి, దాని క్రిందుగా త్రికోణముంచి నీమన్మథకళ నెవడు ధ్యానిస్తాడో, ఆ ధ్యాన ఫలితంగా కామాసక్తులైన వనితలను కలవరపెడుతున్నాడు. అంతే కాదు ఆ సాధకుడు సూర్య చంద్రులను స్తనములుగా కలిగిన త్రిలోకములను  మోహమునకు గురిచేయుచున్నాడు.

20 వ శ్లోకము.  

కిరంతీమంగేభ్యః కిరణ నికురుంబామృతరసం

హృది త్వా మాధత్తే హిమకరశిలామూర్తిమివ యః |

స సర్పాణాం దర్పం శమయతి శకుంతాధిప ఇవ

జ్వరప్లుష్టాన్ దృష్ట్యా సుఖయతి సుధాధార సిరయా || 

పదచ్ఛేదము.

కిరంతీమ్ -  అంగేభ్యః - కిరణ - నికురుంబ - అమృత రసం -

హృది - త్వామ్ - ఆధత్తే - హిమ కర శిలామూర్తిమ్ - ఇవ - యః -

స - సర్పాణామ్ - దర్పమ్ -  శమయతి - శకుంతాధిప - ఇవ -

జ్వర - ప్లుష్టాన్ - దృష్ట్యా - సుఖయతి - సుధాధార - సిరయా.

అన్వయక్రమము.

అంగేభ్యః, కిరణ, నికురుంబ, అమృత రసం, కిరంతీమ్, త్వామ్, యః, హృది, హిమకరశిలా, మూర్తి + ఇవ, ఆధత్తే, సః, శకుంతాధిప ఇవ, సర్పాణామ్, దర్పమ్, శమయతి, జ్వర, ప్లుష్టాన్‌, సుధాధార సిరయా, దృష్ట్యా, సుఖయతి.

పద్యము.

సీ.  ఆపాద మస్తకంబంతటి కిరణాలఁ బ్రసరించు నమృతమ్ము నసమరీతిఁ

గురిపించుచున్నట్టి నిరుపమ శశిశిలా మూర్తిగా భావించి స్ఫూర్తితోడ

నే సాధకుండు నిన్ హితముతోఁ బ్రార్థించునట్టివాఁ డసమానుఁడయిన గొప్ప

గరుడుని యట్టుల నురగ దంష్ట్రల నుండి వెల్వడు విషమును వింతగాను

తే.గీ.  బాపువాఁడగుచుండెను, జ్వరముతోడ

బాధనందువారికి బాధఁ బాయఁజేయు,

నమృతపు సిరల దృక్కుల ననితరముగ

నమ్మ! నా ప్రార్థనల నందుకొమ్మ నీవు. ॥ 20 ॥

ప్రతిపదార్థము.  

(హే మాత! = ఓ జననీ!) 

అంగేభ్యః = కరచరణాది అవయవముల నుండి, 

కిరణ = వెలుగుల యొక్క, 

నికురుంబ = సమూహము వలన కలిగిన,

అమృత రసం = అమృత రసమును, 

కిరంతీమ్ = వర్షించుచున్న, 

త్వామ్ = నిన్ను, 

యః = ఏ సాధకుడు,

హృది= హృదయమునందు, 

హిమకరశిలా = చంద్రకాంతిశిలయొక్క 

మూర్తి + ఇవ = ప్రతిమవలె, 

ఆధత్తే = ధారణ చేసి ధ్యానించునో, 

సః = ఆ సాధకుడు, 

శకుంతాధిప ఇవ = గరుత్మంతుని వలె,

సర్పాణామ్ = పాముల యొక్క, 

దర్పమ్ = పొగరును,

శమయతి = శాంతింప చేయుచున్నాడు,

జ్వర = జ్వరతాపముచే, 

ప్లుష్టాన్‌ = బాధపడువారిని, 

సుధాధార సిరయా = అమృతమును స్రవించు నాడివంటి, 

దృష్ట్యా = వీక్షణము చేత, 

సుఖయతి = సుఖమును కలుగ చేయుచున్నాడు. 

భావము. 

తల్లీ! అవయవముల నుండి కిరణ సమూహ రూపమున అమృత రసమును వెదజల్లుతున్న చంద్రకాంత శిలామూర్తిగా నిన్ను హృదయమందు ధ్యానించువాడు, గరుత్మంతుని వలె సర్పముల యొక్క మదమడచగలడు. అమృతధారలు ప్రవహించు సిరలు గల దృష్టితో జ్వర పీడితులను చల్లబరచగలడు.

జైహింద్.